Pages Menu
Categories Menu

De Rif

Protesten in Arif & Marokko

Posted by on 10:25 am in De Rif, Geschiedenis, Marokko | 0 comments

Protesten in Arif & Marokko

Het “gezicht” van de hevige protesten in het noorden van Marokko, Nasser Zefzafi (39), is maandag gearresteerd. Zefzafi heeft zichzelf tot leider van het protest uitgeroepen dat in de streek van de Rif is losgebarsten. Hij was sinds vrijdag voortvluchtig en was ondergedoken. De autoriteiten beschuldigen hem van een “aanslag op de vrijheid van godsdienst”. Ze doelen op een protestactie tijdens een vrijdaggebed. Toen riep Zefzafi verwensingen onder meer in de richting van de imam die de gebedsdienst leidde. De politie wilde hem vrijdag al in zijn huis in al-Hoceima aanhouden, maar botste daar op boze betogers, aldus de nieuwszender le360. Dit weekend kwam het weer tot een confrontatie tussen betogers en politie. Daarbij zijn twintig mensen opgepakt. Het Rifgebied is arm en voelt zich achtergesteld door de centrale overheid. De streek wordt voornamelijk bewoond door Berbers, een inheems Noord-Afrikaans volk met onder meer een eigen taal en cultuur. De spanning stijgt er sinds oktober weer. Toen was er een tragisch incident met een visboer van wie de handelswaar in beslag was genomen. Hij kwam volgens de betogers van destijds bij die gebeurtenis om het leven door toedoen van agenten. Door:...

read more

Tudunin war itizghen – Ali Amazigh

Posted by on 3:57 pm in De Rif, Lees een boek | 0 comments

Tudunin war itizghen – Ali Amazigh

Onlangs is het tweede boek van Ali Amazigh verschenen onder de naam “Tudunin war itizghen” (druppels die niet opdrogen). In het boek vertelt de auteur over zijn jeugdjaren in Marokko. Hij schrijft over uiteenlopende gebeurtenissen in zijn leven, bijvoorbeeld over de periodieke thuiskomst van zijn vader uit Nederland, zijn besnijdenis, zijn favoriete hond ‘bisi’ en zijn ervaringen op school. De onderhoudende verhalen laten een beeld zien van de Rif in de jaren ’60 en ’70 waarin de positieve maar ook de negatieve kanten belicht worden vanuit het perspectief van een opgroeiende jongen. Het boek bevat 22 korte verhalen (136 pagina’s) en is volledig in het Riffijns-Berber (Tmazight) geschreven met gebruikmaking van Latijnse letters. Het boek bevat een uitleg over de uitspraak van het Berber (in het Berber). De tekst is getranscribeerd door K. Mourigh. Het boek bevat een aantal tekeningen van de kunstenaar M.Abettoy. De cover is gemaakt door H. el Sekalle.U kunt het boek voor 7 euro (exl. verzendkosten) bestellen door een e-mail met uw adresgegevens te sturen naar: khmourits@gmail.comAli Amazigh (pseudoniem van Ali Oulad Saddik) is geboren in 1960 in het dorpje Isebbanen vlakbij de stad Nador in Noord-Marokko. Op 14-jarige leeftijd is hij in het kader van de gezinshereniging naar Gorinchem verhuisd, waar hij nog steeds woont en werkt. Ali heeft drie kinderen. Van zijn hand verscheen in 2009 de tweetalige Riffijns-Berberse dichtbundel ‘Anqar’ ‘Opkomst’.   Hieronder treft u een fragment aan uit het boek met een Nederlandse vertaling.Imextan Ruḥen wussan usin dd, mammec qqaṛen aṭṭas n yewdan ɛeqřeɣ am řextu řami baba d yemma xsen ad ayi ggen imextan. Mammec ɛeqřeɣ am řextu tuɣa taddart nneɣ axminni dayes urar niɣ d ca n ficṭa, maca necc war ssineɣ belli urar nni i necc umi itwagg, maca necc ɛeqřeɣ am řextu řami tuɣa tirareɣ ak iqrinen inu ɣar tewwuṛt n taddart degg wazzay. Uca a dd iřeḥḥeg ijj n waryaz x umuṭar zegg yinni i ɣa dja zzaj n plastik isřeqqan aṣemmiḍ. Гars nnwaḍar d imeqqranen ɣar bumuṭar nni, anict n ɣaffat nni i zi ɣeṭṭṣen di tisi n řebḥar. Aryaz a wa mɣar ẓriɣ t uca ggwdeɣ aṭṭas. Inn ayi ijjen zegg iḥenjiren nni i ked ttirareɣ: ‘Tessned aryaz a, bumuṭur a min yeɛna d min ɣar dd yusa da?’ Necc nniɣ as: ‘Lla, necc war ssineɣ ca min ɣar dd yusa.’ Inn ayi uḥenjir nni: ‘Aqa aryaz a yus dd ɣark ḥima ad ac iqarṭu.’ Uca ggwdeɣ aṭṭas uca arwřeɣ s tazzřa ɣar ijj uṛaq qqaṛn as “Ařimam”.Ijj n waryaz yareddef ayi dd maca war xas ɛqiřeɣ min yeɛna waryaz a. War ssineɣ d baba uřa d ɛzizi maca ɛeqřeɣ řami i dayi dd yareddef amenni s tazzřa, uca yeṭṭf ayi, yeysi y ayi dd, yegg ayi dd degg ijj n tezyawt uca yeysi ayi dd, yus dd iggur itirar akidi ař mani i dd niweḍ ɣar taddart nneɣ. Yessidf ayi ɣar wexxam mani qqimen aṭṭas n inewjiwen, issɣim ayi x ca n tsuntawin jar asen, uca ssentan teggen ayi tiqedduḥin. Sseřhan ayi, tiraren akidi, necc uciɣ aked ca, ggwdeɣ aṭṭas. War dayi yeysi wexxam nneɣ, uřa d taddart nneɣ. Ssɣimen ayi x tsuntawin tiqarqacin jar yiryazen. Uca teggen ayi tiqedduḥin, tiraren akidi. Mkuř twařa iqqaṛ ayi uḥejjam nni: ‘Ta xzar degg wjenna, ayeqq ac jtiti, ayeqq ac jtiti degg wjenna.’ ḥima ad xzareɣ...

read more

Amezruy n Arif ( Ayt Sɛid )

Posted by on 1:57 am in De Rif, Geschiedenis, Imazighen algemeen, Islamitische filosofie / geschiedenis | 0 comments

Deg wedřis umi qqaren: Le Maroc inconu i yura Auguste Moulieras deg usegʷas n 1895, ntaff dayes swadday i ixfawen n wasnirem (= exploration) n Arrif aqa tammurt n Arrif tedřa s idurar d řebḥar acemřař, war ɣares min xef ɣa teggʷed. Maca amesnaw a ittu, niɣ tuɣa war iggi řeḥsab illa ad d-yas ɛad ijj n wakud ad ssnen inni i yegguren sennej i tmurt aqa din ijj qqaren as Ɛmar Uccen zi teqbič n Ayt Sɛid izzenz Arrif i Iseppunya…s min i dayes d idurar d min i das-d innḍen n řebḥar. S uya, ass a ggiɣ ad ssecneɣ axarreṣ n weydud d umezruy n yijj iǧa iḥekkem x teqbič n ayt Sɛid (d tqebbař nneɣni) s yisem n Useppanyu, wenni umi i tuɣa třaɣan ‘nnayeb uccen’, niɣ nnayeb Ɛmar. Deg usegʷas n 1991, ggiɣ ict n tɣimit aked ict n temɣart, d ijj n waryaz; s tnayen idsen xeřqen, iyman, u mmuten di tmurt n ayt Sɛid.  Tamɣart nettat zi dcar umi qqaren Tyarenzaɣt, qqaren as Taɛisat n Jilali; aryaz netta zi dcar umi qqaren řeɛri n nafeɛ (ayt řefqi!), qqaren as Ssi Bouchaib, tuɣa itwassen s Renault 4 (hirkat) d tazizawt d taccect n tecrurt d tazeggʷaɣt. Marra idsen am waryaz am temɣart iǧa tsewwaqen ɣar ssuq n třata, marra idsen iǧa ɛeqřen x min imsaren di řfusina n ‘taddart n ucebdan’ (=Dar-Quebdani). Řexxu, ad kumasiɣ s iseqqsiyyen i ggiɣ i ḥenna Taɛisat n Jilali x Wuccen. Aseqsi:    Xseɣ ad cem sseqsiɣ x Ɛmar Uccen, min xafes tesned?  Awař amezwaru, tenna ayi: Twarit:    Tuɣa ineqq řɣaci, min ɣa yegg? Mecḥar i iḥebbes n yewdan, mecḥař i inɣa, i mecḥar i isḍařɣeř, iǧa iṭamar (conspirer) x yewdan, mecḥař i yexzen n yewdan di tsarfin, aah sneɣ t, iḍennaḍ ɛad, mecḥar i yessek d tamara x ddunya. Aseqsi:    Qqaren aqa tuɣa iticc… řḥeq i yewdan? (ironic question) Twarit:    Iticc řḥeq n tenɛacin, wenni i ɣa iɛceq iticc as řbaruḍ, issareɣ timɣarin… tnayen, iwca asent timessi di ssuq n Řkebdani. Ɛmar n Buteyyeb zi Tcuket nɣin t ndaren t adu webrid. Iḍa ggin ɣares timeḍřin, řexxu nnan ayi aqa d tandimt, nedřen ɣares tarwa nnes, d wayyawen nnes. Ɛmar uccen igga ɣezzu a mmi. Umi d-udefen Irumiyyen iǧa iḥekkem bu teɣyuč, qqaren as bu-ḥmara, yiwiḍ-d řemḥaǧet, iggur imenneɛ iryazen, yarsa di jjemɛa taqdimt, di taddart n Tahar n ben Ḥemmu, tuɣa tt d řgeɛdet, řexxu tamcant nni tweddar, tedweř tcarrez, iwa yarsa dini, hdan as řbayem, iɣarres uca iggur ɣar zzat, ddenya trakkaʷř ɣar ayt waryaɣeř, ddenya teccat řbaruḍ, ddenya trakkʷař, ccaten di bu teɣyuč. Aseqsi:    Qqaren aqa tuɣa t di teqsift n Seřwan… d wezɣenɣan? Twarit:   [“A da ig iqḍa deg Ɛarwi, Neccin nnan aneɣ yuri-d «ɣar Řkebdani», neccin narweř ɣar ijj n wedmar n ǧɣabet, timɣarin, iryazen… iwa a ḥenna ař ami ɛdun, ca n 15 utarras ɛdun ɣar ayt mceɛbac, ijj n weqzin meskin nuyř it ɣar ict n tmerẓect, minzi aqzin nni tuɣa itẓu ɣarneɣ, uca uyřen t. Iwa min dac ɣa yiniɣ? iwdan trakkʷařen marra, iwa senni nedweř ɣar tudrin nneɣ, umi ggur ɣa yaweḍ (bu teɣyuč) ayt waryaɣeř uca řqan t id s řbaruḍ, deřqen i waman x ncur, tammurt d car uca ɣarqen iysan nnes. Uca yarweř-d zi řbaruḍ ….ṭṭaḥ ṭṭaḥ ař řeḥrawet deg ayt Uwřic...

read more

Ait Said*, ad negg afus deg ufus, ad nemsawaḍ, ad nmun….

Posted by on 7:45 pm in Columns, De Rif | 0 comments

Ait Said*, ad negg afus deg ufus, ad nemsawaḍ, ad nmun….

Vingt ans Déjà, aydud aɣarim (la societé civile) innecmet s txecfin n imdebbaren n řmexzen amaḍal. Bdant tmesmunin txarṣent min ɣa ggent. Ca ibda isyama tizizwa, ca ibda isxinctir di řbayem, ca ibda isyama iɣarwaḍ, ḥed nneɣni ibda isɣara taɛraft ḥuma ad ksen taqubbanect zeg webrid! ad smunen iwdan war issinen ad arin niɣ i inni war issinen ad ɣaren iřes n midden! Iřes nsen- tatlayt tayemmat- ttun tt, axmi nettat war xafes bu Arebbi. (Tekksen taɣyuři s taɣyuři) Uřa d timesmunin n Europa i tuɣa, deg wakud n zic, isɣuyyun x tesɣart n yewdan dewřent řa nitnti nnuffarent di tasyumi (ttenmeyya)! Min xef tuɣa urezzun iwdan n zic d min xef urezzun inni n yiḍa imsebḍa x waṭṭas. Iwdan n zic tuɣa tmunen, teggen afus deg ufus s Twiza, ina n yiḍa teggent s l’internet. S uya, ixeṣṣ ad nessen aqa war nzemmar ad nesbedd garra di Afɣanisatan s (les militants n) l’internet niɣ s wudem-n-wedřis (Facebook). Maca s Twiza n Imaziɣen di tmurt n Tmezɣa nzemmar, ticti n wadday, ad nesbedd atmun i wnaraǧ (ajjar), niɣ ad nfaren Amɣar i ɣa issiwřen s yisem n weydud. Aṭṭas war iǧi ca drus i itwazemmaren ad itwagg s Twiza n Imaziɣen. Mařa narr d zman n Twiza, niɣ -ad nini ejj- ad narzu mayemmi tweddař war teqqim, ad xafes nesseqsa amẓyan d umeqqran, awtem, tawtemt; ticti n wadday, ad nemsawaḍ aked iwdan imeqqran ḥuma ad nessen tidett n Twiza (sans rémunération) d mammec iǧa teggen imarawen (ancêtres) nneɣ deg ussan n zic. S uquḍeḍ n wawař, ixeṣṣ war ntettu ca aqa aked umadaf n “bilad lmexzen” i tweddar Twiza n Imaziɣen di tmurt n Arrif, smun akides argab n Twiza di teqbič n Ayt Sɛid. Mařa nedweř ɣar umezruy, nzemmar ad nini aqa agles (antiquity) niɣ statue quo n Ayt Sɛid imradas u iqqen ɣar weẓwar n umezruy d tɣerma (civilisation) n umenkud (empire) n Tmezɣa. Umi sseqsiɣ x teqbič n Ayt Sɛid, nnan ayi aqa qqarent i Dar kebdani, Amejjaw, Ayt mact, d Tazaɣin. Di twařat-a war ggureɣ ad ssiwiřeɣ ca x min nnan imezrayen x umezruy n Ayt Sɛid, maca xseɣ ad mmuṭyeɣ ḥuma ad ssiwřeɣ x min imsaren di Řkebdani deg wass n 14 zeg uyur n 7, deg useggʷas n 2012. Qbeř anebdu, yus ayi d ijj n e-mail itettar zeg iwdan n Ayt Sɛid, awtem d awtemt, ad nyarwen ass n 14 n uyur n 7, ad munen ḥuma ad ssiwřen x min zemmaren ad ggen ayt n tmurt i tmurt nsen, ad ssiwřen x waddad n teqbič. Umi ikkar ubarreḥ, ijja ayi ad dewřeɣ ɣar tmettisent (sociologie) n teqbič, d wedřis n Pennel (A country with a government and a flag: the Rif War in Morocco, 1921-1926, ḥuma ad ɣari tiři ijj n txarriṣt x umezruy n waydud n Arrif. Marra Ayt Sɛid ssnen aqa din ca n yewdan, zeg inni iǧa izzenzen taqbič i Wseppanyu, aqa yen ɛad ssarsen afus nsen x wagřa n teqbič, ḥewwsen timura n midden, kemmřen ɣeǧřen dewřen ḥekkmen! Nec tɣiř ayi, ad nessiweř uřa x manaya, maca manaya tuɣa t ɣari -d terja waha- qbeř i ɣa yawḍeɣ ɣar uqidun! Iwḍeɣ ɣar Řkebdani zic, nekka zzat i wendrar (furbo) n tcamma, nufa ayenni mani iwḍen ssewjaden tiɣawṣiwin ɣar wazzay n uqiḍun. Xseɣ ad ziyyareɣ x třemmizta (opportunité)...

read more

The Aith Waryaghar of the Moroccan Rif: An Ethnography and History

Posted by on 3:43 pm in De Rif | 2 comments

‘The Aith Waryaghar of the Moroccan Rif’ is een meesterwerk op het gebied van antropologie onder de Imazighen. Het boek behandelt o.a. culturele, politieke, historische, taalkundige, geografische  en religieuze aspecten van de Riffijnen, specifiek de Aith Wayagher. De verschillende onderwerpen worden uitvoerig besproken. David Hart publiceerde het boek in 1976 maar zijn veldwerk vond plaats in de jaren ’50 en 60’s. Opmerkelijk aan David Hart is dat hij al op 25 jarige leeftijd begon met het veldwerk in de Rif. Zijn onderzoek was met name bijzonder doordat hij het Tamazight goed beheerste en zo het vertrouwen kon winnen van vele sleutel informanten in de Rif. Zijn werk bestaat dan ook voor een groot deel uit informatie vanuit de lokale gemeenschap. ‘The Aith Waryaghar of the Moroccan Rif ‘ biedt een schat aan informatie voor buitenstaanders maar in erg grote mate voor Riffijnen zelf. Doordat het onderzoek plaatsvond voordat de massamigratie en de arabisering in de Rif plaatsvond geeft het boek een inzicht in vele gebruiken die veelal al verloren zijn gegaan. David Hart heeft de Riffijnen een grote dienst bewezen doordat hij veel zaken op papier heeft gezet zodat deze voor toekomstige generaties bewaard zijn gebleven. Hoewel David Hart oorspronkelijk Amerikaans was heeft hij een groot deel van zijn leven samen met zijn vrouw in Marokko en Spanje doorgebracht. In 2001 is hij op 74 jarige leeftijd in zijn woonplaats Malaga overleden. Beschikbaarheid ‘The Aith Waryaghar of the Moroccan Rif’ is helaas enkel als verzamelaars exemplaar te koop. De prijzen beginnen veelal vanaf $250,-. Via Abebooks.com kun je zoeken naar exemplaren van het boek. De link staat ingesteld om direct op het isbn nummer te zoeken. Er zijn 3 bibliotheken in Nederland die het boek te leen dan wel ter inzage aanbieden. Koninklijk Instituut voor de Tropen, Amsterdam (te leen) Afrika-Studiecentrum Bibliotheek, Leiden (ter inzage) Rijksmuseum voor Volkenkunde Bibliotheek, Leiden (ter inzage) Universiteit Leiden (ter inzage) Radboud Universiteit, Nijmegen (te leen) De Nederlandse vertaling van ‘Aith Waryaghar of the Moroccan Rif’ is in gemeentebibliotheek Den Haag te leen. Dit is echter een vertaling van het halve...

read more

Facebook

Twitter