Tataouine is een stad in Tunesië en is de hoofdplaats van het gelijknamige gouvernement Tataouine. Bij de volkstelling van 2004 telde Tataouine 59.346 inwoners.

De naam Tataouine komt van het Berberse Tittawin, wat letterlijk de ogen en figuurlijk de bronnen betekent (zie de Marokkaanse stad Tetouan). http://nl.wikipedia.org/wiki/Tetouan

Tataouine is ‘s lands zuidelijkste oord van betekenis. De stad is wereldberoemd om haar unieke, typisch Berberse bouwstijl. Het is om die reden erg in trek bij filmmakers die op zoek zijn naar een bijzondere omgeving, zo is Star Wars er gefilmd. De fictieve thuisplaneet van Luke Skywalker werd naar deze stad genoemd.

Hier begint de Sahara, die 40 procent van Tunesië bedekt. Ooit heersten hier Berbers, maar de Arabische Banu Hilal bedoeïenen onderwierpen dit Noord-Afrikaanse oervolk. Hun taal en cultuur verdwenen grotendeels uit Tunesië. De genen bleven: meer dan 80 procent van de circa tien miljoen Tunesiërs bezit Berbers bloed. Om voeling te houden met hun wortels vieren de Arabische woestijnbewoners rond Tataouine elk jaar een sprankelend volksfeest: het Festival international des Ksour sahariens. Het festival herbergt een uniek bouwkundig verschijnsel.

Siwa is met bussen bereikbaar, vanuit Cairo of vanuit Alexandria. Vanuit Alexandria rijdt de bus langs de Middellandse Zeekust tot Marsa Matruh en daar vandaan richting het Zuiden de woestijn in. Het landschap verandert plotseling in een droge eenzame vlakte zonder bomen of struiken. Geen wonder dat indertijd Alexander de Grote op zijn weg naar Siwa hopeloos verdwaald is.

De verrassing is groot als na een lange reis onverwachts de vruchtbare, met palmen bedekte oase verschijnt. Het lijkt wel een paradijs. Het woestijnplateau omgeeft de oase met rotsen die tot 200 meter hoog zijn, maar de laag liggende oase is dicht begroeid met ontelbare bomen en planten. De oase is 82 kilometer lang, en op het smalste stuk 9, op het breedste deel 28 kilometer breed.

De oudste stad Siwa lag rond een rots met bovenop de beroemde orakeltempel. Het orakel van Siwa was in de Oudheid zo bekend, dat Alexander de Grote de vermoeiende reis ondernam om het orakel te raadplegen. Hij werd als de “zoon van God Amon” geprezen en was er zeer gelukkig mee.

In 1203 werd een nieuwe stad gebouwd op een andere rots in de buurt van de tempels. Een stevige muur beschermde de bewoners en een strenge controle aan de stadsmuur zorgde ervoor dat vrouwen binnen de muren bleven. De oude stad was uit met zout gemengde kleistenen opgetrokken. Volgens de bewoners regent het in Siwa maar één keer per jaar, maar dan zijn de buien zo hevig, dat ook toen al ieder jaar meer delen van de oude stad instortten In 1826 begon men stevigere huizen buiten de muur te bouwen. De oude stad is nu vrijwel onbewoonbaar maar je kunt er nog wel in rondwandelen. Het huidige Siwa ligt aan de voet van de oude stad.

Oude en nieuwe stad Siwa

Uit de Oudheid zijn documenten bekend waarin over 1000 waterbronnen geschreven wordt die in de oase lagen. Vandaag zijn het er minder, maar nog altijd rond de 280. Deze bronnen zijn omgeven door vruchtbare tuinen met palmen, olijfbomen en verschillende fruitbomen. Ook groenten worden in vele soorten geoogst. Het beroemdst is Siwa voor zijn vele soorten lekkere dadels.

Naast fruit en groenten staat ook de kunstnijverheid op een zeer hoge pijl. Vele verschillende soorten manden en potten verbazen de bezoekers. Voor ieder doel bestaat een andere vorm. Vrouwen dragen kleding met gekleurde linten en franjes. Vooral beroemd zijn de zilveren broches, hangers en kettingen. Meestal zijn ze groot en sommigen hebben een rituele betekenis. Vrouwen dragen hun juwelen allemaal tegelijk. Gelukkig is het ook toeristen toegestaan om deze Bedoeïenensieraden te kopen.

Deze zilveren hangers, al-Salhaat genoemd, wordt door de vrouwen in Siwa meestal met 6 stuks tegelijk als halsketting gedragen.

Fietsen door de Oase:

De bezienswaardigheden in de oase zijn het beste per fiets te verkennen. Wie geïnteresseerd is in sporen van de Oudegyptische beschaving, vertrekt op de fiets meteen naar de “Adrar n Rmewt” (de berg van de dood). Van de voet tot de top van deze heuvel zijn rondom rotsgraven in deze berg gehakt. De vroegste tekenen van een Oudegyptische cultuur zijn pas uit de 26^e Dynastie (663-525 v. Ch.). Er moeten in die periode vele beschilderde graven bestaan hebben. In de huidige tijd zijn nog maar slechts 4 beschilderde graven bewaard gebleven en alle graven van de hele berg werden in de loop van de tijd opengebroken en leeg geroofd. Dit begon al in de Romeinse tijd. De Romeinen hakte in sommige graven zonder pardon Oudegyptische muurschilderingen weg om in de berg zijgangen te houwen voor hun familiegraven. Ook uit 1800 zijn reisverslagen bekend van toeristen die de graven en de mummies zwaar geschonden aantroffen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog in 1940 zocht de bevolking van Siwa bescherming in de berg en door deze bewoners werden de laatste resten van antiquiteiten geroofd en in Alexandria verkocht.

Een mooie tocht door de oase leidt naar de orakel-tempel, een soort vesting op een hoge rots. Een smalle gang loopt rond de tempelruimte. Hier konden de priesters zich schuil houden en door spleten in de tempelmuur het orakel verkondigen. Het uitzicht over de oase is vanaf deze tempelberg schitterend.

Van de Amuntempel, vlak bij de Orakeltempel, staat nog alleen één muur midden tussen dadelpalmen. Op die muur staat een uitgebreide Oudegyptische tekst, geschreven in hiëroglyfen, Er zijn ook drie rijen van goden op deze muur afgebeeld.

Amuntempel

Even verderop is de bron waar volgens de verhalen Cleopatra verkoeling zocht. Het is heel stil hier. Het water is diep en donker en er stijgen dreigende bubbels uit de diepte op.

Naast de bron van Cleopatra vindt men in de oase nog verschillende andere bronnen met tuinen erom heen. Ook deze zijn open voor bezoekers om te wandelen of om te zwemmen. In het Westen van de stad is er een tuin met een bron waar tegen de avond hele families uit de stad naar toe trekken om van de koele avondlucht en van de zonsondergang te genieten. De gezelligheid van de vriendelijke mensen, de spelende kinderen en het prachtige licht van de zonsondergang laten een onvergetelijke indruk achter van deze bijzondere oase.

Bibliografie:

Fakhry, A. Siwa Oasis (Cairo, New York 1973).

Osing, J. “Siwa”, Lexikon der Ägyptologie 5, ed. W. Helck, E. Otto (Wiesbaden 1984) 965-968.

(Fotos, M. Kuhn)

(Dr. Magdalena Kuhn is Egyptoloog in Leiden)