Amazigh.nl ~ "vrij mens"

giftige gassen door AlalamTelevision

admin — Thu, 03 May 2012 13:17:08 +0000

www.youtube.com/watch?v=TrnN2F74sU8

De Spaanse overheid vraagt om een verklaring voor de giftige gassen die gebruikt werden tegen de Riffijnen.

De Catalaanse linkse partij heeft om een verklaring van de gemeente Zapatero geëist over het gebruik van giftige gassen tegen de bevolking van de Rif tijdens de Spaanse bezetting van Noord-Marokko. Een groep van de Catalaanse linkse partij heeft dinsdagochtend in het centrale parlement van Madrid, een motie tegen de overheid van Zapatero ingediend over het gebruik van Spaanse giftige gassen tegen de weerstand in de Rif, Noord-Marokko, tussen 1922-1927. Spoedig na de voorlegging van de motie, riep de Catalaanse groep, die de overheid steunt, een persconferentie om 11 uur uit in het Catalaanse parlement bijeen.

De conferentie besprak de gevolgen en de tegenslagen van de oorlog in de Rif en het gebruik van giftige gassen tegen de bevolking van het noorden.

Ilyas Omari, hoofd van de “Stichting van de Slachtoffers van de Giftige Gas” (ATGV) in Rif, Rosa Madriana, de professor en de onderzoeker van de geschiedenis van het Spaanse beroep in het noorden van Marokko, Maymouna Acherki, professor in Rabat en Rachid Rakha, een Marokkaanse krantdirecteur, waren ook aanwezig op de conferentie.

In een telefoongesprek, vertelde Ilyass Omari dat in de genoemde periode, 50% van de kankergevallen geconcentreerd was in het noorden van Marokko.Hij voegde er aan toe dat het onderzoek heeft aangetoond dat er sterke indicatoren/bewijzen zijn dat de kanker door de gassen wordt veroorzaakt die tegen de weerstand in het noorden werd gebruikt.

Omari beklemtoonde dat het gebruik van gassen een misdaad is volgens de internationale wet die duidelijk in de Overeenkomst van Genève van 1925 wordt aangehaald.“Het is een misdaad tegen de mensheid” zei hij.

Het ATGV werd in juli 2000 in Al Hoceima opgezet. Ze trachten druk uit te oefenen op de Marokkaanse, Spaanse en Franse overheden om de waarheid te erkennen. Volgens onderzoeken die door ATGV worden geleid, zijn de gevolgen van de giftige bombardementen in het gebied nog altijd te zien.De vereniging zegt de opkomst van de abnormale hoge kanker onder de bevolking van Rif gedocumenteerd te hebben.

De ziekenhuizen van Rabat schrijven 60 % van de kankergevallen toe aan de bezetting van de Rif in 1921, toen Spanje de noordelijke kust van Marokko, de Bergen van de Rif en sommige zuidelijke gebieden bezette.De Riffijnse leiders leverden toen een woeste opstand tegen de Europese bezetter.

De Riffijnse oorlog wordt internationaal erkend als één van de krachtigste demonstraties van Afrikaanse weerstand tegen de Europese bezetters. De opstandelingen vochten slechts met verouderde geweren tegen een overmacht van zwaarbewapende koloniale troepen. Ondanks dit werd er een geslaagde weerstand geboden om de bezetter te verjagen.

Volgens een Spaans artikel heeft de historicus Juan Pando, het gebruik van giftige gassen in de oorlog bevestigt. Hij baseerde dit op geschreven Spaanse bronnen uit die periode. Hij beweert dat de Spaanse vliegtuigen chemische wapens hebben gebruikt in het jaar 1923 en de daarop volgende jaren tegen de weerstand van de Riffijnen.De Spanjaarden gebruikten de giftige gassen tijdens luchtaanvallen in de Rif om de oorlog in het gebied te winnen en de weestand te breken.

Mohammad Farji, een Riffijn die binnenkort het 100ste levensjaar nadert, heeft nog altijd een levendig geheugen en herinnert zich dit als de dag van gisteren. “In het begin van de jaren ‘20 zetten de binnenvallende Spanjaarden chemische wapens in om het noorden van Marokko te kunnen bezetten.”

De oude man herinnerde zich hoe de Spaanse troepen het platteland met internationaal verboden wapens aanvielen en zijn kleine landbouwgrond met duizenden vruchtbare akkers verwoestten.

In 1990, gaven twee Duitse onderzoekers, Rudd Bert Knoz en Ralph Deiter Muller, een boek getiteld “Giftig Gas tegen al-Khatabi” uit. Het bevatte beangstigende details.Naast geheimen die niet eerder waren onthuld omvatte dit boek ook bewijzen dat Duitsland chemische gassen verkocht aan Spanje tussen 1922 en 1927 en dat Spanje werd geholpen om een fabriek voor chemische wapens in Toledo te bouwen.

Bron: www.tamazgha.nl

Min nzemmar ad negg s umawař n ufus?

Mohamed Essanoussi — Wed, 02 May 2012 07:54:19 +0000

Amawař n ufus war ijji amcan, netta aqa t di marra iřsawen n Tmaziɣt. Atarras ɣares afus (fus n waryaz), ařeyzim (agelzim) ɣares afus (fus n uřeyzim), taqmijjat ɣares afus (fus n teqmijjat), Tawwart ɣares afus (fus n tewwart), amjar ɣares afus (fus n wemjar), uřa d Arebbi ɣares afus; qqaren as waɛraben afus n Arebbi aqa t sennej i ifassen nsen!

Amawař n ufus imsebḍa ijj x wenneɣni, din bu tfust din bu wfus. Din ɛawed bu ifassen, amecnaw mammec din bu ifaxxen. Mařa min xef nessawař (ifassen) icna, neqqar as tifassin, niɣ ɣares tifassin areqqent! Iwdan n zic tuɣa temsawaḍen s usiǧef (gebaren, gestures) n ifassen. Iwdan xeddmen zzaysen, ssawařen zzaysen, tmenɣan zzaysen, temcubbucen zzaysen, sscanen zzaysen, wezznen zzaysen, ḥessben zzaysen, tettaren zzaysen, ssaggʷajen zzaysen tiṭṭawin n yewdan (lxamsa!), min texsed daysen. Řḥajjet mařa war ɣares afus, ɣares aɣiř/iɣiř, mařa war ɣares aɣiř ɣares aɣraw; mařa war ɣares afus ɣares tfust, mařa war ɣares aɣiř ɣares tiɣiřt, mařa war ɣares aɣraw ɣares taɣrawt. amecnaw aɣraw n weqbuc, aɣiř n usengar (het middengedeelte van een boom of plant). Am ufus am uɣiř am weɣraw marra ddaren di Tmaziɣin n zicenna.

Min nzemmar ad negg s ufus? Wanita d ijj n useqsi imɣar, yiriw, yuǧeɣ, maca ad nessemẓi aseqsi ya ḥuma ad naweḍ ɣar ijj n wufuɣ d anegray (conclusive). Tiɣuri n uyenkud (synchronic) n “Afus” di trifect d tcawect idweř qqaren as: fus, waxxa tiɣri nnes: afus, amecnaw ḍar (aḍar), fud (afud), aɣiř (ɣiř), řum (ařum). maca waxxa tiɣri (řḥarf) amezwaru iwḍa, itɣima issegdeř xmi (a)-fus iddakkwař d ‘i-fassen.’ A= ijj, {i….n} = aṭṭas, amencnaw a-drar=i-durar, a-ryaz = i-ryaz-n.

Aẓwar n ufus d ufud carcen niɣ qnen ɣar {F}. Xseɣ ad iniɣ aqa aẓwar n ufus {FS} d wenni n ufud {FD} daysen {F} icarc; imesři (ṣṣuṭ) nsen imsebḍa ijj x wenneɣni, imesři itegg ufus war iǧi amecnaw imesři itegg ufud: ifassen-ifadden. Taddiwin nsen war ǧi mquddan, s ijj n wawař nneɣni, ifassen uɛřan x ifadden d iḍaren. Aṭṭas n wawařen n Tmaziɣt i di iǧa weẓwar n {F} ɣares lmeɛna n nnejj amecnaw: Afar n wartu, afriwen n wejḍiḍ, afunas, asifef, asif, ixef n wedrar, x afes, taffa, tafat (tafukt). Afalku (hawk).

Aẓwar n {F} icarc uřa aked iřsawen n midden amecnaw: float, flag, fly, vliegen. Deg weɣzdis nneɣni, ntaff aẓwar n {D} iqqen, waxxa war iǧi ca řebda, ɣar umawař n wadday amecnaw: deř, aḍiř, dřes, adan, iḍen-iḍennaḍ, adɣaɣ, aḍar, adar (udareɣ ad esweɣ..), sḍar, sdeř, aḍrig (dhairhee), taḍerṣa (tisi n řḥid).

Aṭtas n (imawařen n) ifassen d iḍaren weddaren, dewřen ɣar deffar. Di Tmaziɣt n zicenna (= in the past), iɣersiwen (animals) tuɣa ɣarsen imawařen nsen, manaya tuɣa iqqen ɣar yisem n iḍaren; arbiɛ tuɣa ɣares amawař iqqen ɣar iḍaren. Mařa nedweř ɣar tfednin, ntaff tafdent/tifednin itiři ɣar iřsanen (= iwdan), tifenzit/tifenza itiři ɣar ibersiwen niɣ iɣersiwen (animals) amecnaw afenzu n ufunas, tafenzut n ucarri.

Uřa d adrar di Tmaziɣt ɣares aɣiř d ufud amecnaw: aɣiř n umedɣař, adrar n ufud (the bush). Afus ɣares aṭṭas n wadmawen, amecnaw mammec ɣares aṭṭas n tzemmar n umsawaḍ. Afus dayes iḍewḍan (aḍaḍ ameqqran, aḍaḍ ammas (ameřwaṣu), aḍaḍ n ccahed, aḍaḍ ameẓyan (tḍat). Aḍar dayes tifednin.

Afus ɣares taqqa, qqaren as: taqqa (n) wfus, ɣares iḍewḍan, neqqar as idewḍan (n) wfus, dayes ɛawed accaren, accarren (n) wfus. Am inzan (proverbs), nzemmar ad ten negg s ufus d uḍar. Ntaff inzan amecnaw: “afus war tzemmared ad t tɣeẓẓeḍ, suden it”; nzemmar ɛawed ad zzaysen nukkar niɣ ad zzaysen nhudd amecnaw: igga as (a)ḍaḍ, yisi ɣares (a)fus. Ḥuma ad nessemɣar amawař n ufus, ad nurzu imucan mani nzemmar ad t negg. Amec nniɣ sennej, iwdan n zic tuɣa temsawaḍen s usiǧef (gestures) n ifassen, tungit n wawařen tuɣa teqqen ɣar warecti n ufus; amecnaw ekk x ufusi, d afusi; niɣ zeg fus ɣar ufus.

Řextu, ad neqqim aked imedyaten i issawařen x ufus d ifassen. Afus nzemmar ad zzayes naǧ (help), amecnaw: iwca as (a)fus, ggin (a)fus deg (u)fus. Xmi ca n yijj innum itacar neqqar as aqa ɣares ifassen d iziraren. Xmi ca n ict tugi ad tegg afus nnes aked tinneɛni neqqar as aqa: ma teggid řḥenni i ifassen, niɣ? Neqqar as ɛawed aqa igg it s ifassen nnes. Mařa ca n yijj war ineffeɛ neqqar as: sired zzayes ifassen.

X uɣezdis nneɣni, afus tzemmared ad t twezned, neqqar s Tmaziɣty aqa ɣares afus ifsus, ɣares afus idqeř. Tzemmared ɛawed zeg umawař n ufus ad zzayes tegged amyag (verb) amecnaw: fsuseɣ, ifsus, fsusen, niɣ s-fsus (alleviate), s-efsi (deflate) u ruḥ xas am nni…..Tzemmared sennej i manaya ad tɣared (a)fus, neqqar as aqa: iruḥ ɣar tmegzut niɣ ɣar tgezzant ad as tɣar (a)fus. Nzemmar ɛawed ad naff amawař n ufus itwaserbez aked wawařen nneɣni amecnaw: aɣiř-ufus (forearm, avant-bras), din wi iqqaren i wenni war ɣar ǧin ifassen: bifassen, niɣ mařa ɣares ijj n ufus d ameqqran ijj d ameẓyan, neqqar as bu-tfust.

Ad nesquḍeḍ awař, addadet itɣima i wmeɣri minzi awařen i da uriɣ sennej twaggen s řefsaset minzi řexxu yiweḍ d wakud ad raḥeɣ ad ggeɣ ict n tfust n yiḍeṣ.

TAFSUT N IMAZIƔEN UTRECHT

Said Essanoussi — Mon, 23 Apr 2012 09:11:43 +0000

www.youtube.com/watch?v=C5WkmfDVxgk

Het debat tussen verschillende belanghebbenden in het Rif

Said Khottour — Wed, 18 Apr 2012 13:34:34 +0000

Dit bericht is bedoeld voor een debat tussen de verschillende belanghebbenden in het Rif.
Het staat open voor zowel binnenlandse als buitenlandse deelname en dient als basis voor ontmoetingen en advies.

- Overwegende de algemene doelstellingen van het bestuur van de autonome staten, zijnde democratie en ontwikkeling.

- Overwegende de ernstige situatie waarin zich onze taal en onze identiteit bevinden, die geen enkele bescherming genieten.

- Overwegende dat de economische, politieke, sociale en culturele situatie van het Rif vraagt om een zoektocht naar een nieuw politiek en democratisch instrument waarmee de Riffijnen het beheer van hun regionale zaken en de ontwikkeling van hun land in eigen hand kunnen nemen na de gebleken mislukking van de centrale macht.
- Overwegende de noodzaak van een Marokko dat evolueert richting een federaal bewind dat afsteekt tegen het jakobieten.

- Overwegende de vergelijkende ervaringen die de validiteit van het bewind van de autonomie en van het federalisme hebben bevestigd, zoals die van Canada, België, de Zwitserse gemeenschap, Duitsland en Spanje waar, ondanks de verschillen in de wijze van toepassing, het bewind van de autonomie en het federalisme de regio’s regeert en waar het vaderland zich schaart onder de meest vooruitstrevende en sociaal gelijke democratieën.
- Overwegende de grondslag van de autonomie zoals deze is bepaald door de internationale conventie en in de vergelijkende grondwetten is beschreven.

- Tevens bevestigend dat de Riffijnen overtuigd zijn van de noodzaak om zelf de verantwoordelijkheid voor hun vaderland, het Rif, te nemen, die momenteel op alle fronten gebukt gaat onder het jakobijnse beleid, alsmede van de noodzaak om een beslissende rol te spelen in de democratische wijziging die Marokko moet ondergaan.
- In de wetenschap dat het autonome bewind eveneens inhoudt dat de regio, in de meest ruime zin van het grondgebied, de wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht toegekend krijgt, zonder daarbij afbreuk te doen aan de soevereiniteit van de staat, waarbij een dergelijke toekenning de kracht van de democratische Staat benadrukt.

- De globale situatie van het Rif verwerpend, een situatie voortvloeiend uit vele decennia waarin de jakobijnse Staat heeft nagelaten te luisteren naar de stem van onze regio en niet in het minst rekening heeft gehouden met de aspiraties van de Riffijnen met betrekking tot de ontwikkeling en vooruitgang.

- Gezien de voortdurende uitputting van de rijkdommen en de financiële middelen van onze provincie, welke zijn overgedragen aan bepaalde regio’s terwijl de Riffijnen zich overgeleverd zagen aan armoede en emigratie.

Wij, in onze hoedanigheid van een groep belanghebbenden in het Rif, brengen dit bericht met spoed onder de publieke aandacht om ons bewustzijn en onze betrokkenheid uit te drukken voor de toekenning van een uitgebreide autonomie aan onze provincie, een autonomie die de enig mogelijke democratische uitweg is voor haar beheer.

Aldus, om laatstgenoemde vlot op de kaart te plaatsen, de provincie van het Rif maakt deel uit van het land van Thamazgha. Het Rif is dus gelegen in het mediterrane deel van Marrakech. En de Riffijnen zijn, naast diegenen die in hun provincie wonen, in grote getale verspreid over vele steden in Marrakech, zoals er zich ook onder hen inwoners in “Dzayar” (Algerije) bevinden, waar zij al naar toe emigreerden sinds de tweede helft van de 19e eeuw en waar de emigratie van de bewoners van het Rif zich heeft geconcentreerd in de jaren 30 en 40 van de vorige eeuw vanwege de hongersnood die hun land teisterde. Later hebben de bewoners van het Rif zich massaal verspreid over West-Europa zoals in Duitsland, Nederland, België, Frankrijk, Spanje, Noorwegen, Zweden, Denemarken, Zwitserland,…waar het aantal immigranten afkomstig van het Rif aanzienlijk is.
Maar de Riffijnen blijven, ondanks al deze gedwongen emigraties, verknocht aan hun oorspronkelijke Amazigh-identiteit, en dit ondanks de arabisering van grote groepen onder hen, een arabisering die weliswaar intensief is geweest, maar nooit definitief, hetgeen te danken is aan hun verankering in de Geschiedenis, waar zij leidende rollen hebben gespeeld, en aan de zelfbescherming van hun identiteit, de contemporaine kolonisatie en de Staat gebaseerd op de landen van de Marrakesh sinds 1955 die kosten noch moeite gespaard hebben om te strijden tegen het Rif en diens politieke aspiraties, maar het moet gezegd worden dat bepaalde fouten van de Riffijnen uit de Geschiedenis van de moderne en contemporaine politiek zelf ook tegen de belangen van onze provincie ingaan.
Om de identiteit van de Riffijnen te waarborgen, opdat zij hun fouten uit het verleden achter zich kunnen laten en hun politieke aspiraties waar kunnen maken, lijdt het geen enkele twijfel dat een uitgebreide autonomie voor hun provincie de enige rechtvaardige oplossing is voor hun probleem, voor hen die immense offers hebben gebracht voor hun identiteit en hun vrijheid.

Aangezien de Riffijnen van oudsher een geschiedenis hebben die verankerd is in dit land waar zij voortdurend hun grondgebied en hun vrijheid bevochten hebben, en waar zij de voorlopers waren in de onderhandelingen met zowel de overige Mediterrane landen als de verschillende Staten van de Marrakech, deze Riffijnen die zelfs de eersten waren om een Staat op te richten, de Staat van Nekour, die de officiële Geschiedenis verdrongen heeft, de grote Staten in Marrakech die zich in het verleden nooit hebben hoeven inspannen voor enige strijd tegen de identiteit van hun regio’s terwijl het Rif daarentegen onvermijdelijk een blok moest proberen te vormen om haar eigen zaken te kunnen beheren waaronder de stamvorming.

Want de banden van de erkenning van het Rif ten opzichte van de verschillende Staten van de Marrakesh hebben in een soortgelijke situatie nooit afbreuk gedaan aan de sociale, politieke en culturele belangen, en de verankering van de zeden en gewoonten en van de tribale confederaties is een historisch feit zowel in het Rif als in de gehele Marrakesh , hoewel de officiële en buitenlandse ideologieën ze geklasseerd hebben in de wereldrubriek van de siba.

De speerpunt voor de Riffijnen is altijd al het verzet tegen het Spaanse kolonialisme geweest sinds de eerste strijd die de stammen van het Oriëntaalse Rif voerden via de eerste revolutie, en vervolgens via de tweede, de grootste, de revolutie die zijn hoogtepunt bereikte met de oprichting van de Rif Republiek, de meest opwindende gebeurtenis in de geschiedenis van de Riffijnen, die de wereld verloochent dan wel bestrijdt door zich aan te sluiten bij een militair verbond dat internationaal verboden chemische wapens gebruikt waarvan de vernietigende effecten tot op de dag van vandaag voelbaar zijn, tot aan de inlijving van de Riffijnen bij het Bevrijdingsleger ( l’Armée de Libération). Een dergelijke rijke verzetsgeschiedenis kan duidelijk niet worden verteld zonder het Rif met recht te erkennen als regio op zich.
Deze rechtvaardige erkenning van het Rif zou zich overigens opnieuw manifesteren met de oproer van de jaren 58-59 toen de Riffijnen hun aspiraties bekend maakten voor een bijdrage aan een macht die hun rechten zou erkennen, die ook rekening zou houden met hun offers voor onafhankelijkheid en hun karakteristieke eigenschappen, een strijd die bloedig beslecht werd, opnieuw met verboden militaire vernietigingswapens. Anderzijds vertellen dergelijke gebeurtenissen ons hoezeer de Riffijnen erop gebrand waren hun eigen regio te besturen.
Verder zouden deze gebeurtenissen die het Rif doorleefd heeft een negatieve weerslag hebben op hun politieke toekomst. Dus, naast de uitsluiting die het Rif onderging vanwege het officiële beleid van de Staat, werkten de politieke partijen het Rif tegen door de plaatselijke elite in te schakelen, die het op een zijspoor zette en dientengevolge bleef het Rif in haar officiële politieke bewustzijn en Marokkaans verzetsrijder als bron van anarchie.
Aan de andere kant zat het Rif verstrikt in haar strenge structuur van traditionele productie doordat zij was uitgesloten van alle regionale economische plannen ondanks al haar menselijke, natuurlijke en financiële capaciteiten, en haar geostrategische ligging, terwijl de betaling van de belastingen en de aflossing van de leningen voor rekening van de Riffijnen bleef, welke voorheffingen van de Staat altijd opgedreven werden tot een limiet aan de Atlantische kust.

Aldus moge duidelijk zijn dat de globale situatie van het Rif een behoorlijk negatief effect had op onze maatschappij die zich gedwongen zag in het keurslijf van een monopolie gericht op Arabisch georiënteerd onderwijs, de marginalisatie van de Riffijnse vrouw aan wie een ander voorbeeld voor de vrouw ontleend werd, dat van de elite van de grote steden, van de vergroting van de werkloosheid, welke punten nu juist ten grondslag lagen aan de gebeurtenissen van 1984. Een dergelijke sociale situatie had duidelijk een negatieve invloed op de massale emigratie van de oorspronkelijke bevolking van de streek die geen enkele natuurlijke oorzaak had omdat het werd gesteund door de centrale macht die het deed voorkomen de beroepsbevolking evenzeer te laten emigreren naar het buitenland als de families van onze gemeenschap, terwijl ze een grote groep Arabisch sprekende emigranten verplaatste in onze streek, dit alles bekokstoofd om een ingrijpende verandering teweeg te brengen in de demografische structuur van het Rif, al deze handelingen stonden wel degelijk op het programma van het bewind dat zich sterk maakte om de identiteit van een vastberaden maatschappij te vernietigen. Later, toen de centrale macht zich bewust werd dat verschillende generaties Riffijnen al gedurende een halve eeuw massaal vertrokken richting West-Europa, zette het zich in om de sympathie te winnen van deze laatstgenoemden door een buitenlands beleid dat erop gericht was zich te rechtvaardigen, terwijl deze centrale macht altijd de enige begunstigde is gebleven van de geldstromen van heel deze grote wereld.
Overigens kreeg de Riffijnse elite geen enkele steun van hun land van oorsprong en de meerderheid onder hen zat gevangen in diverse ideologische stromingen of was verbonden aan de Makhzen, waardoor de regio de Riffijnen kon onderwerpen zonder rekening te houden met hun belangen en hun identiteit. Er dient wel gezegd te worden dat het Rif een elitecrisis doormaakte, een zwak punt dat we weer goed moeten maken.
Vervolgens deden de leden van de Amazigh Beweging en de Riffijnse democraten hun intrede, die de nadruk legden op de culturele zaak en de Amazigh identiteit van het Rif door een situatie die beheerst werd door de Arabische instelling van de Staat en haar elites, en die tegelijkertijd het politieke en ontwikkelingsbeleid aan de kaak stelden, ook internationaal, hoewel deze laatstgenoemden nooit eerder onderwerp van belangstelling waren geweest voor de centrale macht die zich inzette om ze te classificeren uit naam van de prioriteiten van de Atlantische kust waaronder het Sahara dossier.
De Amazigh beweging die zo ontstaan is in het Rif trok publiek de aandacht naar het ingrijpende socio-economische en politieke effect veroorzaakt door een jakobijnse Staat die de organisatorische systemen vernietigde van de Riffijnse maatschappij die zeer democratisch ingesteld was zonder enige inmenging van een centrale macht. De Beweging signaleerde eveneens de inbreuk van een administratief regionalisme veroorzaakt door een Staat wiens enige zorg was het beheersen van de grondgebieden zonder de minste bedoeling om deze tot ontwikkeling te brengen en die categorisch ontkende dat de wording van een grondgebied staat of valt met de ontwikkeling van de bewoners. De aardbeving die het Rif onlangs trof en honderden doden vroeg, toonde de marginalisatie van onze provincie toen bleek dat de Staat zelfs niet de moeite nam om een nationale rouwdag af te kondigen en dat de geboden hulp te laat kwam en bovendien lang niet toereikend was.

De territoriale verdeling van het Rif blijft een kritiek punt omdat het absurd blijft het Rif te verbinden aan heterogene regio’s. Deze verdeling, bepaald bij decreet, sluit op deze wijze het recht van de burgers uit om zelf te bepalen bij welke regio zij horen. Vanuit een institutioneel gezichtspunt, ondanks het regionalisatie project waarbij men afkomstig is van een rurale gemeenschap totdat een regio benoemd is, zoals bepaald in een tekst van de grondwet zoals opgesteld in 1992 aldus bepleitend om het kader van het koninklijk decreet van 16/06/1971 te omzeilen en in reactie op de polemiek van de jaren 80 betreffende de regio, geeft deze constitutionele injunctie, vastgelegd in het amendement van 1996, op geen enkele wijze de werkelijkheid weer van de aspiraties van een streek als het Rif, van de organisatie van de streek en van de regionalisatie die onderwerp was van een overleg tussen het paleis en de partijen waarvan de toenadering zeer beperkt en omzichtig bleef. Daarom heeft de Amazigh Beweging, niet alleen in het Rif, maar ook in andere streken haar oproep gedaan tot het federalisme hoewel deze oproep in eerste instantie beïnvloed werd door een fout in de ontvangst en een deregulatie die geheel volgens de orde van de eigendommen was.
Het federalisme als modern grondwettelijk en institutioneel beleidsinstrument voor de verscheidenheid roept opnieuw de vraag op over de territoriale verdeling voor een decentralisatie van de macht en een dubbele structurering van de Staat, die zich dientengevolge gevormd ziet uit de bestanddelen van de federatie en de federale unie en dit duidt op een verwijzing die zeer afwijkt van dat van de Staat en haar elites die een regionalisatie model gebaseerd op administratieve decentralisatie voorstaan, beheerd door de walis aan wie de kracht en de macht wordt toegekend bij koninklijk decreet, de dahir.
Als de federale eis de Amazighe herinnert aan de autonome methodes zoals de gewraakte administratieve regionalisatie, dan is dat inclusief de positieve wijzigingen die in de verschillende landen van de wereld hebben plaatsgevonden. De Amazigh Beweging die op zoek is naar regimes die een verbetering meebrengen voor het beheer van de verscheidenheid van ons land, stond al in een vroeg stadium open voor de ervaring van de autonomie wat zich vertaalt in een groter voordeel van de politieke en culturele deelname van de regio’s en aan de ontwikkelingsevenwicht van de landen.
Als de Marokkaanse Staat en haar elites langdurig vasthouden aan het Franse regionalisatie model, zal de internationale druk betreffende het dossier Sahara hen dwingen om het autonomieproject te presenteren, waarbij het paleis in dit geval een «uitgebreide regionalisatie” oproept, nog altijd ambigue en zonder garantie, en onder het mom van het belang van Sahara, geen rekening houdt met ons democratisch recht op een autonomie in het Rif.

Wanneer het autonome bestuur zeker een zeer geëvolueerd bestuur is betreffende de organisatie en het zakelijk beheer van de partijen en de provincies, en wanneer het internationale recht ook als mogelijkheid erkent dat volkeren zich onafhankelijk kunnen verklaren en hun eigen zaken ter hand kunnen nemen, dan zal dit regime toch beter aanslaan in landen waar de beweging die zich hard maakt voor deze eis actief is en waar centrifugale druk wordt uitgeoefend, hetgeen ons, de Riffijnen van vandaag de dag, de verantwoordelijkheid geef, een zuiver Riffijnse politieke handeling uit te voeren als enig mogelijk redmiddel . Men moet dus signaleren dat de autonomie – en daarmee het federalisme – nog niet voldoende geassimileerd is door de regionale elites en nog geen prioriteit vormt zoals dat in het Rif het geval is.
Het is dus hoog tijd dat we ons wijden aan de eis voor een uitgebreide autonomie voor het Rif en dat we een regionaal debat organiseren tussen de diverse deelnemers van de landen voor een conceptualisering van een autonomie die zich bedient van internationale verwijzingen en die beantwoordt aan de Riffijnse ambities van zelfbestuur gezien de prioriteit van onze streek, uiteraard, en, die als toppunt van onze strategie heeft een federaal Marrakech en een hereniging van een geopolitiek en beschaafd Noord-Afrika waar de Amazighs elkaar onderling helpen middels de instituten en uit hoofde van de aan hen toegekende garanties volgens het nationale en het internationale Burgerlijk Recht.

Dit is een duidelijke zaak, ook omdat deze grondwet voor wijziging van dewelke wij ageren ons Amazighs simpelweg niet erkent, in de wetenschap dat het internationale Burgerlijk Recht slechts de soevereine Staten als onderhandelingspartner erkent. Wij zien ons derhalve veroordeeld tot een bestaan aan de zelfkant van het leven en gedoemd enkel toeschouwer te zijn van de interne, provinciale en wereldwijde wijzigingen waar wij geen enkele zeggenschap in hebben, wijzigingen die onze essentiële belangen ernstig schaden en die onze ambitie saboteren. Daarom moeten wij “Irifyyen” besluiten te vechten voor ons voortbestaan die afhankelijk is van het behoud van onze identiteit, voor de ontwikkeling van onze capaciteiten en voor de vooruitgang van ons sociale, politieke en economische leven, of juist te buigen voor de Marokkaanse Staat en haar elites en te accepteren dat wij onze identiteit verliezen en dat ons bestaan verloochend wordt, en ons dus onderwerpen aan onderontwikkeling, emigratie en verspreiding alsof we een volk zonder land zijn, zonder eigen identiteit, en dat de jakobijnse Staat ons kan neerzetten als “ontwikkelingsmodellen” om ons te verzwakken, en als cultuurmodellen om ons van onze identiteit te beroven en onze provincie integraal te beheersen.

Het bestuur van een uitgebreide autonomie is de onontkoombare oplossing voor de toenemende bewustwording van de Riffijnen van de noodzaak van zelfbestuur; een oplossing die internationaal instemming en sympathie geniet. Het is het enige middel – wij durven er iets onder te verwedden – dat het Rif uit het dal van de economische marginalisatie kan tillen, weg van de culturele assimilatie en de politieke bevoogding die op haar wordt uitgeoefend door een systeem dat sympathiseert met de Jacobijnen en de afhankelijkheid ten opzichte van het panarabisme.
Met het oog op het bovenstaande en hetgeen hieronder volgt :

Overwegende dat het bestuur van een uitgebreide autonomie moet instaan voor de constitutionele en institutionele garantie en immuniteit van de Amazighe taal en de identiteit van onze provincie in brede en integrale zin waar diens grondgebied zich bevindt,
Overwegende de bewegingsruimte die de elites en de maatschappij van onze provincie nodig hebben opdat zij hun eigen ontwikkeling- en vooruitgangsmodel kunnen bouwen,
Overwegende het juridisch argument voor zelfbestuur door de Riffijnen van hun rijkdommen en daartegenover de inmenging van de Staat voor het vergoeden en verstrekken van investeringen in onze provincie voor het langdurig marginaliseren ervan,

Overwegende de aanzienlijke bewegingsruimte die onze provincie moet krijgen opdat zij kan bijdragen aan de buitenlandse zaken conform de actuele wereldwijde voorwaarden voor de autonome besturen en in samenwerking met de Marokkaanse Staat,
Overwegende dat onze provincie politieke en constitutionele instituten toegekend moet krijgen waarmee zij kan profiteren van de benodigde wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht waarmee haar burgers zelf hun zaken kunnen beheren, en kunnen bijdragen aan de uitoefening van de macht op het gebied van hun provinciale grenzen en hun strategische belangen,
Wij, in onze hoedanigheid van een groep belanghebbers in het Rif, roepen op tot een uitgebreide autonomie voor onze regio gebaseerd op het navolgende :

1) Officiële erkenning van de Amazigh talen

2) De uitbreiding van de criteria die dienen voor het vastleggen van de grenzen van het Rif gebaseerd op een uitgebreide dialoog tussen enkel Riffijnen en de Marokkaanse Staat kan geen enkele grensbepaling opleggen voor onze provincie.

3) Het onafhankelijk worden van het Rif moet haar een democratisch regime toekennen met brede bevoegdheden, die zich beroepen op internationale verwijzingen binnen de vereiste grenzen van respect voor de Marokkaanse Staat.

4) De rehabilitatie van het Rif in de hoedanigheid van uitzondering van een transitore etappe conform een duidelijke procedure die de noodzakelijke voorwaarden in acht neemt voor een herstel van de provincie op de verschillende gebieden van ontwikkeling.
5) De verdeling van de inwoners tussen het Rif en het centrale macht op een zodanige wijze dat het appelleert aan de rangorde van sociaal-culturele en historische karaktereigenschappen, de economische situatie van het Rif en het kenmerk van grensprovincie en mediterrane provincie.

6) De vermelding van “Rif en haar kenmerk van grensprovincie” houdt in dat er politieke grenzen zijn met Melila, Ceuta en de eilanden, en met betrekking tot de Spaanse kolonisatie van deze territoria die deel uitmaken van de Riffijnse globale gebieden en de kustgebieden, de betrekkingen van het Rif met deze steden en eilanden zijn onderworpen aan een nette handelingswijze conform de voorschriften betreffende de relaties tussen de autonome grensprovincies met betrekking tot personen- en goederenverkeer en andere zaken.

7) De onafhankelijkheidsverklaring van de wetgevende en uitvoerende macht die onderworpen zullen zijn aan een universeel kiesrecht en beoefend zullen worden binnen de grenzen van hun bevoegdheden.

‎8) De verkiezing van de president van de Riffijnse regering dient te geschieden volgens een meerderheid die hem kiest middels universeel kiesrecht, na welke de president geacht wordt enkel verantwoording af te leggen aan het regionale Riffijnse parlement.

9) De aanstelling van een Riffijns Hooggerechtshof dat de hoogste rechterlijke macht uitoefent in het Rif.

10) Het aanstellen van tribunalen volgens de rechterlijke behoeften van de provincie door de Riffijnse regering.

11) De institutionalisering van een rechtspraak die voortvloeit uit de provincie en de vaststelling door de grondwet van de zaken die onder de bevoegdheden van de nationale rechtbanken zullen ressorteren.

12) De gerechtelijke autoriteiten van de provincie moeten hun juridische bevoegdheden voortvloeiend uit hun jurisdictie respecteren evenals de gerechtelijke instanties van de Marokkaanse Staat en de constitutionele raad.

13) de oprichting van regionale Riffijnse partijen die de respectievelijke belangen van de Riffijnen verdedigen.
14) Het toekennen van het recht aan de Riffijnen om zelf een Riffijnse bank te openen en te beheren.

15) De Riffijnse autoriteiten moeten het beheer van het globale budget van de regio in eigen handen nemen, en hiertoe moet de Riffijnse regering een financieel wetsvoorstel opstellen dat aan het Riffijnse parlement ter goedkeuring moet worden voorgelegd gelijk de benoemde autoriteiten in de regio het fiscale en belastingtechnische beleid voor het Rif op zich moeten nemen.

16) Het creëren van een systeem voor de burgerregistratie en de politie van het Rif.
17) De samenwerking tussen de Riffijnse regering en de Staat met betrekking tot buitenlandse zaken betreffende haar regio.

18) De toevoeging aan de grondwet van het principe van de autonomie van het Rif evenals van alle principes van autonomie dat het constitutionele recht van de Staat moet vastleggen.

19) De institutionalisering van een Riffijnse grondwet waarin de organisatie van de autonomie in het Rif wordt vastgelegd ten opzichte van de grondwet van de Staat.

Tafsut n Imazighen 2962 / 2012

Said Essanoussi — Wed, 18 Apr 2012 12:32:42 +0000

Op de Zaterdag 21 April 2012

Cartesiusweg 11

3534 BA Utrecht

Beschrijving

Tafsut Imazighen, Amazigh lenteviering in utrecht.
Ter gelegenheid van de viering van het Tafsut imazighen 2962/ 2012

organiseert Syphax i.s.m. MVVN, Marokkaans jongerengeluid, Rif autonomie en Amazigh.nl op 21 april 2012 een activiteit met het thema mensenrechten. De activiteit start met een debat met:
• Chakib Al khayari
• Mohamed Ainaissa (Afedjah)
• Amina Akrouh
• Rani Kaddouri
De activiteit zal voortgezet worden met muziek

Programma
16:00 tot 23:00 (inloop om 15:30)

Wi yexsen ad yini yini

Mohamed Essanoussi — Mon, 02 Apr 2012 15:20:13 +0000

Ijj n wudem n umezruy n Imaziɣen.

Hegel (1770-1831) yarra tiɣit i umezruy xenni yufa aqa marra timegga (facts) d wudmawen n izeǧifen imeqqranen (great personages) deg umezruy ameḍlan itɛaqqab d s imant nnes tnayen n twařatin, maca ittu ad yarni aqa twařat tamezwarut igga amecnaw takesna (tragedy), twařat wis tnayen igga amecnaw tiseḍḥac. Iwařen a sennej inna ten usertay Karl Marx s yiřes nnes. Maca Marx simant nnes ittu ad yarni aqa amezruy ɣar Imaziɣen s d tidett ad yiři itɛaqqab d tnayen n twařatin; maca s ujemmaḍ nneɣni. Amezruy amezwar ɣar Imaziɣen tuɣa d tiseḍḥac, ssenni tus d awaren as takesna. Deg iyyar amezwaru, amezruy n Imaziɣen tuɣa xmi icarrec aked umezruy n midden itɣima wudem nnes iddar (Massinissa, Yuɣurṭa, Yuba I, Yuba II), deg iyyar aneggaru n umezruy (adaf n tqebbař n waɛraben, adaf n tmesřent, adaf n iciɛiyyen (Driss I), arbu n txancent ɣar l’andalus), marra manaya itɣima d tasekna, amec twařiɣ nec.

Ḥuma ad nessen min ɣarneɣ d min war ɣarneɣ, min iǧan d takesna d min iǧan d tiseḍḥac, ad nedweř ɣar deffar, ad nessemɣar rxeẓrat i ɣa issecnen tiɣit. Zicenni, ak wadaf n Imaziɣen deg umezruy, d midden udfend ak idsen. Ƴar iḍa, war dasen temmewc třemmizt (opportunity) ḥuma ad xarrṣen di tungit nsen. Ifiniqiyen, udfend beřřɣezdis n waman, usin d twařat tamezwarut ad ggen tanezzawt. War d usin ad qqimen niɣ ad kksen iẓewran n umezruy n Tmezɣa amec ggin waɛraben, sminzi ntaff izerfan n Tmezɣa am nni i qqimen di tmura i yiggʷjen x ilil acemřař.

Ticti wis tnayen tekked zi Roma, usin d nican ad ḥewwsen tammurt n Tmezɣa. Da i d ɣa iban umezruy n Tmezɣa s waṭṭas. War xseɣ ca ad iniɣ aqa amezruy n Imaziɣen netta d amezruy n Roma di tmura n Tmezɣa. Waxxa qqimen aṭṭas n iseggʷusa di tmurt n Lmeɣrib ameqqran, war iwiḍen ca ad ssromen (romanized) imucan i xef ssarsen ifassen nsen, war iǧi amecnaw min ggin di tmura nneɣni. Waxxa qqimen ikruffan (remains), amecnaw tamdint n Walili (ařiři), maca war jjin ca timrirtin i ɣa iyezmen amezruy n Tmaziɣt. Uyuren ussan usin d, kkin d awaren asen aṭṭas n midden, maca umi d xeccen waɛraben, min dawem ɣa iniɣ, war jjin taggizt war t serksen (turn upside down) ar ami niweḍ war nessin min nessawař ma Tmaziɣt niɣ d iɛuqqan n midden. Waxxa am nni teqqim Tmaziɣt teddar, amawař nnes iqqim.

D tidett, amezruy n Tmaziɣt di tmurt n wafriqya immewc as ijj n umellil (chance) imɣar, mři marra Imaziɣen ɣaresen tiřmect d tabarcant ad tiři mmenzen di ssuq n ufatar (slave). X uxezdis nneɣni, mařa neḥseb tira zeg ibuḍen n umezruy, neccin azzay nneɣ war d ijji ca idřisen uran s Tmaziɣt nneɣ niɣ x tsekla n Tmaziɣt nneɣ. Manaya war ixs ca ad yini aqa amezruy n uydud iqqen ɣar tira, minzi tasekla n uqemmum (tasekla tatlayt) nettat d aɣbař n usnuflu n tɣerma (civilisation), war iǧi amec inna Hugh Redwald Trevor-Roper, wenni itwassnen s wedlis umi qqaren “ussan ineggura n Hitler”. Netta inna deg 1963 aqa Tafriqt war ɣares tuɣa ca amezruy qbeř i temharsiwin (colonisations) n irufiyen (Europeans).

Amezruy n zic iqqar aneɣ aqa aydud tuɣa war yarsi s userway (perturbation) n midden. Imɣaren n Tmezɣa tuɣa ɣarsen 2 n ibriden, ijj itawi ɣar irufiyen (tiseḍḥac). ijj n webrid itawi ɣar ccarq (tasekna), Deg wakud n Iṛumaniyen, Imaziɣen tuɣa tcarqen ɣar Roma; deg wakud n tmesřent, tuɣa tcarqen ɣar tegzirt n waɛraben. Amezruy n Imaziɣen imsar as amecnaw tamrart (asɣun), ijj ijebbed x ufusi ijj ijebbed x uzeřmaḍ. Xenni am cwarti nsen, umi udfen Imaɣuliyen (asg. 1258) di tmura n waɣraben, war daysen jjin min ɣa inefɛen, Imaziɣen tɣir asen ad hnan, maca deg wakud d ijj udfend Iburtqizen ɣar tmurt n lmeɣrib.

Sennej i manaya, neẓra aqa amezruy n Imaziɣen tuɣa yal ass (always) mziyyar -s wadaf d wufuɣ n midden- x uɣezdis n tungit n umerzruy n Imaziɣen. Arni xafes, mři ma iban d ca n umassan, asaḍ, amezray, di tmurt n imazɣan teqqnen t ɣar weẓwar n waɛraben. War netriḥ ca niggwej, mmis n Ɛebd-Krim arrint zi familiya n Omar bnu lxaṭṭab! Wenni umi qqaren bnu Tumart arrin t u qqnen t ɣar Ijj n twařa sɣiɣ ijj n wedřis zi Nador umi t ɣa ɣareɣ ufiɣ iqqar aqa marra ait buyeḥyi qqnen ɣar Faṭima iǧis n arrasul!

Mařa nedweř ɣar idřisen imeqqranen, amecnaw “‪Les civilisations préhistoriques de l’Afrique du Nord et du Sahara‬” n Gabriel Camps, niɣ “Stone-Age prehistory: studies in memory of Charles McBurney”, niɣ “Archaeology and language, Volume 29”, niɣ “North Africa: A History from Antiquity to the Present” n Phillip Chiviges Naylor, wenni innan aqa Tamezɣa tirar ijj n temřiřt temɣar di tmegga (asireɣ) n umezruy n Irufiyen, ad naff waxxa amezruy dayes tsawent dayes taysart, dayes tiseḍḥac dayes takesna. Tiseḍḥac aqa twattunt, takesna (tragedy) aqa aneɣ dayes, amecnaw tḥajit nni umi qqaren <> yuf itt wa, iqeccar itt wa, issengʷ (issnenna) itt wa, icc itt wa. War ntettu ca aqa wenni i t iccin d wenni i daneɣ ijjin ɛad aqa netseqsa ma ad necc s ufusi niɣ s uẓeřmaḍ? ma ad nessizwar aḍar afusi niɣ aḍar aẓeřmaḍ?

Mři nmun marra x uẓeřmaḍ ad yiři umezruy nneɣ meřmi isřiwřew tiřelli.

From North African spring to Islamic winter

Mohamed Essanoussi — Thu, 29 Mar 2012 18:46:28 +0000

To begin with, I will first pay tribute to the North African history by avoiding the use of the so called ‘Arabic spring’ (Arabisch lente) in describing the growing popular unrest in North Africa, because this term does not, at least in my view, embody the political reality of this region. It might on the contrary accommodate the uprising in Middle East but definitely not that of the North African countries. I will mention two reasons to consider this point. Firstly, the first inhabitants of North Africa were the Imazighen (Berbers). The linguistic reality in the region was colored by the religious homogeneity. Secondly, if we take Libya as an example, we will see that westerns Mountains to the Jebel Nefusa are among the first villages which rised up against Kaddafi ‘s regime. It is indeed unrealistic to accept, for instance, the fact that the Zenten Berber tribes being confused with Arabs or assimilated to them. We should put these events in historical contexts. What is happening in North Africa -and it will continue to happen- is due to the initiation of the strategic employment of cultural backgrounds in political movement activities. This means that the Zenten, who are among the first villages who joined the battle against the king of the kings, were motivated by both cultural and political backgrounds.

Above all, the Zenten are the people who, on November 2011, captured Saif al-Islam, the fugitive son of former Libyan leader Muammar Gaddafi, and was taken by plane to the Berber region: Zenten. The same analogy can be used to argue the reasoning of refusing the term ‘Arab spring’ in describing other North African countries. Not unexpectedly, many people who do not have a sufficient knowledge on African history or are culturally apathetic might consider the Rif revolt led by Abd el-Krim between 1921 and 1926 as an ‘Arab’ revolt! Or even ‘Arab’ republic! Not so many days, Mohamed Slimané, a 21-year-old Rifi gasoline seller set himself on fire in Nador, a city in northern Morocco, representing the Rif uprisings against the police abuse, and safeguarding human rights. Nowadays, in the small Rif (Nador, lḥousima) which is another risk zone of revolution, under the umbrella of the February 20 movement, mainly the secularist activists, left-wing activists, unemployed university graduates or Amazigh movement demand deep change and some of them raised the flag of republic of Rif, ‘al-Jumhuriyya al-Rifiyya’.

Does this uprisings mark the beginning of the end of the monarchy in North Africa? In order not to anticipate the events, such optimism might be explained by both international politics and national ideology. Generally, revolution has no color, no nationality; it is a product of human experiences backed up by cultural claim, as it is the case of Amazigh issue. Historically, the term ‘spring’ refers to the ‘Prague spring’ in Czechoslovakia in 1968. The difference between the Prague spring and the so-called Arab spring is that religion was absent in the East European movements whereas in North Africa and Middle East it is entirely present. On the other hand, the Prague spring of 1968 lasted till 1989, whereas the North African uprisings led to the immediate overthrow of the dictator regimes.

Additionally, the last obvious difference between the two ‘springs’ is that the Prague spring happened during cold war due to the effects of bipolarity between Washington and Moscow. Thus, the peaceful civilian insurgency in North African countries has nothing to do with the spring uprisings. It is, of course, just a fable form of naming the uprisings in North Africa as ‘Arabic spring’. Moreover, the beautiful flowering spring engenders thorns. In other words, how the so-called Arabic spring turns inevitably into an Islamic winter? And what is the positive message of the uprisings?

Before discussing the matter, let us have a summary of key events that swept the North African region. The first source of the uprisings started in Tunisia by Mohamed Bouazizi who set himself on fire to protest his treatment by a corrupt and abusive policewoman in Cite Bousaid in Tunisia. The uprising was spontaneous, leaderless where no one was a hero and everybody was a hero. The founder of the uprising Bouazizi, a 26-year old Tunisian streetvendor has never dreamt to establish an Islamic government in his country or through North Africa or in other Middle East countries, or imagined himself that a square in Paris will be named after him, on the contrary ‘bread’ was the most important to him. He did not stood up for freedom of long bears, freedom for wearing hijab (headscarf) or demands the application of Islamic law. All he wanted to achieve was a legal permission for his grocery vendor. Witness to history, Islamists in Tunisia played no significant role in the ‘Jasmine revolution’. The wave of the insurgency in Tunisia blowed to Egypt, since if it works with Tunisia it should also work with the neighbouring countries. Despite the fact that the ‘Jasmine revolution’ was initiated by secularists, leftists and liberals, they failed to build a second republic since the Islamic political movements won the election. Tunisia’s victorious Islamists led Gannouchi, the Ennahda party’s leader, to announce that he would prefer ‘to implement the Islamic law (sharia) in the North African countries rather than neo-laicism’. I personally think that this claim could be achieved since they are financially supported from oil-rich Arab countries being the center of the reactionary counter-revolution and backed by the United States. This strategic alliance might lead the region to move from the ‘mild’ dictatorships to the ultra-conservatisms. This scenario may be explained by the Tunisian Islamists riot over animated film over Iran when a group of radical Islamists attacked the offices of the Nesma TV. As for Egypt, the uprisings started when a young Egyptian man died under disputed circumstances in the Sidi Gaber area of Alexandria on June 6, 2010. Before Egyptian authorities shut off the Internet and mobile phones, a Facebook called “We are all Khaled Said” was already formed and controlled by Google, which played a significant role in the Egyptian uprisings. Back to 2008, the alliance of youth movement and the UD department of State created a global network by using new latest technological tools in mobilizing young people. In December 2008, according to a Wikileaks cable, a ‘6 April young movement’ visited the US to take part in a state department organized “Alliance of Youth movement summit” in New York. This group will later appear on the scene being the ‘revolutionary youth council’ leading up to the Egyptian Revolution of 2011. Under the influence of the Tunisian and Egyptian uprisings, AL Jazeera had broken the news that the ‘revolution’ was taking place in Libya. The first reaction of Muammar Gaddafi was that he claimed that the rebels were influenced by ‘Al Qaida, Osama ben Laden, and hallucinogenic drugs.’ He totally refused to move towards reform.

The Egyptian president Hosni Mubarak in an interview with ABC News claimed the same angry reaction and states that ‘he would like to resign but he warns if he did so now, the Muslim Brotherhood party would fill any power vacuum.’ In Tunisia, Ben Ali did not have time to blame the Islamists since the events moved quickly. The Yemen president did the same claim when he declared that Al Qaida would take over the country if he heeded the protestor’s demands to step down. In his latest address, the Syrian president mixed confrontation and promises and claimed that the uprising is part of ‘foreign plot’. He still is answering the protesters with force.

Back to history, during the ‘Isseggusa n arṣaṣ’ (= the leaden years) in 1984 the king of Morocco, who ruled the country with an iron fist, declared that the uprising had been provoked by “the Marxists, who in this case who were in cahoots with Iran and the Zionists”. (See: Natacha Iskander, 2010: 113). In general, the tyrannical dictators could not swallow the fact that people needs freedom which allow them to take a share in the making of their society. Ben Ali ruled twenty three years, Gaddafi has been in power for 42 years, Hosni Mubarak was a president for almost thirty years, the actual Algerian president, Bouteflika, has been in power since 1999, each and every time he amends the constitution (99,99%) allowing him to run for the next term. The Yemen president hands over power after thirty-three years in office. If there were no death, the Arab presidents would have stayed in power forever; Saud Al Faisal, the so-called foreign minister of Saudi Arabia has been in this position since 1975. From 1975 till 2010 the Netherlands has known 12 foreign ministers from different political parties. UK has known more than 7 prime ministers from 1975 till now but Saud al-Faisal is still the foreign minister in office! In this vein, under the umbrella of protecting civilians from attack by their ruler, the United States welcomed the European military action and accepted to support the European assault within the NATO framework. On March 25, 2011, the United States and European forces attacked Libya. In the same vein, we could ask why the massacres in Ruwanda did not call for military action by the U.S? Early intervention in Ruwanda might have saved hundreds of thousands lives. The main reason is that Ruwanda has no oil and no gaz. The unique force that can stop genocides, civil war, and crimes against humanity or even altercations between two tribes is oil profits and not democracy.

As it is clear to all observers, the U.S has a long story in sponsoring the political Islam since the 80’s when the ‘CIA printed thousands of copies of Muslim holy book and shipped them to Pakistan for distribution for the Mujahidin.’ (See: Steve Coll, Ghost wars: the secret history of the CIA, Afghanistan, and Ben Laden, from the soviet invasion to September 10, 2001). It is largely thought that the activists of North African spring were instigated by youth of facebook and twitter or youtube. The so-called ‘Facebook revolution’ is indeed an illusion! To arrive to an objective conclusion, a variety of factors should be taken into consideration. The United States and Qatar were seen as the main players; the U.S-Qatar axis share the vision of the neo-colonial roles in the region. The anti-American sentiment is deep in Islamic countries; Osama Ben Laden is a good example of anti-American feeling as he emerged from the Saudi background. In contrast, Qatar can offer a golden opportunity to the U.S imperialism in the region and could play the ‘mild’ role of Jihad. I believe that Qatar vast natural gaz reserves as well as the Aljazeera Arabic channel could develop this immoral aggressive character of American imperialism in North Africa and Middle East. By this, I want to emphasize on the fact that the ‘spontaneous leaderless’ uprisings or revolt find it difficult to make transition to authority. People just wanted to get rid of their dictators, and nobody could predict the outcome of the uprisings. Qatar, as a key bulwark of US imperialism in the region, was given ‘feu vert’ to encourage the Islamist to ride the wave. The U.S-Qatar axis could control the revival of jihad through political Islam. The westerns contribute to the participation of the fundamentalists through the participation of Islamic group to prevent the outside jihad and to avoid to export the political Islam to the westerns countries. The westerns initiated to open the dialogue with political parties; they attempted the confrontation with political Islam through violence and persecution with the aid of local Arabic countries. However, they failed to stop the jihad. It is becoming clear that after the fall of Arab dictators, a new competition arises between Saudi Arabia that sponsored the Salafists and Qatar, which sponsored the Muslim Brotherhood.

Leiden, December 2011

Wi yexsen ad yini yini

Mohamed Essanoussi — Mon, 26 Mar 2012 10:48:56 +0000

Min ma negga rid am nni?

Ca n twařatin tedhiceɣ xmi teṣřiɣ ca n yewdan ssawařen x tusna n Lmeɣrib. Zeg wami d udfen waɛraben ɣar tmurt nneɣ, nitni nettyen, smuṭṭuyen di tusna n Imaziɣen, min iǧan nneɣ arrin t nsen. War iǧi ca d aluɣan (difficult) ad yiři utarras d mmis n tmurt, niɣ wenni iqqaren aqa nec d mmis n lmeɣrib; maca min war itwazemmaren, xmi ntaff ca n yijj itru mayemmi ɣa itwakkes yisem n “lmeɣrib l-ɛarabi” ad itwabeddeř s “lmeɣrib ameqqran”. Danita aɛraben itacar iten wuř! Iɣembab a ttun umi tuɣa neccin nneggez nesɣuyu x tidett. Tuɣa ɣar ad nessiweř x Tmaziɣt thajan, qqaren aneɣ aqa kenniw turezzum ad tebḍam tammurt niɣ turezzum ‘lfetna’!

Min ma negga rid am nni, nedweř d imseřman, rid am nni, nedweř nessawař cwayt n wawařen n taɛrabt rid am nni, tuɣa neɣ d abaru, arrin aneɣ d tabarut rid am nni. Usin d banu Hilal, d banu Maɛqil, d banu Suleym (1050 CE) ḥewwsen aneɣ tammurt, zbaren anebdu d min iǧan sennej i tmurt, rid am nni, nedweř d imettaren di tmurt nneɣ, rid am nni, Nenna asen aqa yujar 1200 n tmiḍa (century) i teqqimem di tmurt nneɣ, nessitim ad teggem aseɣred (integration/andamej) ad třemdem Tmaziɣt nneɣ, war iǧi d neccin i ɣa iřemden awař n řbarani, rid am nni, min ma akidsen negga rid am nni.

War jjin ijj n dcar di Arrif war dayes sɣemyen imrabḍen; waxxa am nni war xafneɣ temmars tremmiɣt (boredom/řeqneḍ). Tammurt nneɣ nemsafed akides, nejjit, nuyur, nezdeɣ deg idurar, rid am nni. Igelliden n tmurt zzenzen agra nneɣ, tammurt nneɣ, ssenni nekkar nemneɣ, nuzzeř x inehrasen (colonizers), rid am nni. Ikkar Muḥamed ameẓyan di tmurt n Iqeřɛiyen imneɣ aked Irumiyen ijj war das iwci afus. Awaren as ikkar mmis n Ɛebd-Krim igga tagduda (republic) n Arrif nnan as rid am nni aqa Irifiyyen urezzun ad azřen x Iɛalawiyyen! Deg ussan ibarcanen n Arrif, ikkar Muḥamed n řḥaj Sellam (jar 1958 d 1959) ad yini tidett x waddud n Irifiyyen, ssekken d iserdasyen (soldiers) s iqebbaren d řbarud, ggin min ggin, maca war ntettu ɛemmars min ggin, řeḥsab d anegguaru. Deg wakud n zic, tuɣa neqqar as aqa min mma imsar aneɣ d tizemmar n bu itran (God’s destiny). Řexxu addad iwedded, taẓidert (patience) tiweḍ ixf, war neqqim ntamen deg umi qqaren Nnahḍa nsen, uřa d ddin nsen ssiwḍen tid ifreɣ! Am nni i yeqqim ifreɣ, ɣarsen di tmurt nsen ad tmeřced taḥenjet waxxa ɣares 6 niɣ 7 n iseggʷusa, mařa teǧfed as uca nettat ɛad war xas d usin idammen (minzi nettat ɛad d tameẓyant), itxeṣṣ ad teqqim di taddart (niɣ war tzemmar ad temřec ak ḥed) 3 n iyuren. Mayemmi? lḥaḍara? Niɣ d l’iɛjaaz? 3 n iyuren ḥuma mařa tuɣa tisi aɛeddis, ad iban di 3 n iyuren! Tamessunt n yiḍa war teqqar ca ammu, s mqentuṭṭuc (single wink) tzemmared ad tessned tamɣart ma ɣares ddiset niɣ war ɣares ca, war iqqim ca uraji n 3 n iyuren waxxa qqaren aqa ddin “ṣaaliḥ likulli zaman wa makan”!!!! Sennej i manaya, temsarant tmesřayin war ɣar sent azeǧif ura d idaren di (s yisem n) ddin n waɛraben: izemmar mařa ijj iṭṭeṣ s uɣiř aked tḥenjirt, isnuqqeb itt izemmar ad tt yawi ɣar uneggar s yisem n ddin! Iddakkʷař d lmujrim u d aryaz nnes di tecti d ict ɛala sunnati llahi wa rasulihi!

Manaya marra ɣarsen ḥřař, maca mařa nenna asen aqa tammurt n Tmezɣa war das qqaren ca “lmeɣrib lɛarabi” qqaren as “lmeɣrib ameqqran”; war ǧi ad ac inin aqa ḥram uca ad qqnen aqemmum, ad d kkaren inni iɣrin s řmeqřub ad iřin ad dɛaaaaaaan, ad dɛuuuuun, ar ɣa ssidfen marra iwdan ɣar tmessi, xenni i ɣa ihna cwayt wuř nsen.

I neccin mayemmi marra min ɣa negg rid am nni. Waxxa marra min ɣar neɣ d sseɛdun d tiyyita, neqqim neṣbar. Maca ḥuma ad nettu amezruy nneɣ d yiřes nneɣ, UHU! Tfust n yiḍeṣ war teqqim. Řexxu d tfust n uɣewweɣ d umenɣi d tarezzut x tidett. War iqqim ca wakud n rid am nni niɣ n rid ammu. Amawař n “Lmeɣrib lɛarabi” ad t nendar deg ubuqar n wefraḍ niɣ rid am nni! sminzi aqa iɣum, yarca, iccur s ixarriqen. Uca xenni wi yexsen ad iru, iru, wi yexsen ad yini yini.

Awařen i igguren ad weddren deg iyyar n Tmaziɣt

Mohamed Essanoussi — Mon, 26 Mar 2012 10:41:31 +0000

Aṭṭas n wawařen n Tmaziɣt n Arrif i igguren ad weddaren (1). Imentiřen (oorzaken) n uweddar ǧan s waṭṭas. Din awařen tmettan, din awařen aqa ayen mmarsen x tma n uweddar, aqa din awařen neqqen ixf nsen (zelfmoord, tunɣiman) xmi war ttifen wi iten i ɣa yidaren. Ntaff x iɣezdisa nneɣni iřes n tyemmat itejja amcan i yiřes n midden. Imezdaɣ n Tmezɣa amecnaw imezdaɣ n Arrif, war ɣarsen ca amawař d ijj. Aynutlay (eentalige) war issiwiř ca amecnaw asnutlay (tweetalige). Wenni issawařen aṭṭas n yiřsawen (tagtutlayt), iřes nnes itiři yarwi aṭṭas ak d wawařen n midden, war izemmar ad yiři amecnaw wenni turu yemmas deg Ijwawen, war iffiɣ war yudif tammurt. Din tignatin (situaties) mani nzemmar ad naff amawař n Umaziɣ iccur s umawař n midden. Manaya war iǧi d amnus imɣar minzi tagřanzect simant nnes tarḍer-d awařen zi 130 n iřsawen waxxa nettat d tutlayt n umaḍal u n ddunect. Min iqqimen nneɣni, Tmaziɣt n zic tuɣa tennuɣ ak d waṭṭas n tutlaytin amecnaw: tabuniqect, tamiṣrect tawessart, tagrigect, talatinect, taɛrabt, tafransist, taseppanyut.

Min yarenyen beṭṭu n imawařen jar Tmaziɣt d Tmaziɣt, ad idareɣ 2 n imertiřen: (a) adaf n Imseřmen ɣar tmurt n Tmezɣa, (b) d midden i d yudfen ɣar tmurt n Tmezɣa tuɣa msebḍan, manaya ntaff it s usedmar (vergelijking) n Tmaziɣt di tmurt n dzayar (areṭṭař zi tefransist) aked Tmaziɣt n Arrif (areṭṭař zi tseppanyut). Manaya itejja imawařen gguren taggʷjen ijj x wenneɣni. Ambsebḍi jar imawařen n Tmaziɣt ntaff it uřa (daɣen) deg wawařen i d itwareḍřen zi taɛrabt; manaya ixes ad yini aqa awařen n taɛrabt i yeǧan di Tmaziɣt n Arrif war ǧi simant nsen d yinni i iǧan di Tmaziɣin nneɣni. S wesquḍeḍ n wawař, xseɣ ad iniɣ aqa waxxa twareḍřen-d wawařen zi tutlaytin n midden, tɣiman ḍaffaren tajerrumut n Tmaziɣt amecnaw da ɣar zzat: Am+sɛi, im+sɛan=imesɛan, am-suwweq, im+sewqen (imsewqen), am+hruc, im+hrac (imehrac); tamsisist n wawařen n taɛrabt xmi tadfen ɣar Tmaziɣt, ntaff adan nsen ḍarnen, udem nsen iweddar.

Řexxu, ad isiɣ ijj n umedya (voorbeeld) zeg umeṭṭaf (arradyu) n Tmaziɣt n Umezɣan (lmeɣrib):

“ tasen-d ɣarneɣ da ifeǧaḥen g ijj n lḥaqiqa ndarren u neṭṭalab bi nnisba i lɣurfa lfilaḥiyya d lwizara n lfilahiyya..n lfilaḥa ad texẓar ifeǧaḥen ɛla asas bac a sen iwqeɛ…a sen iwqeɛ …ijj n ..li anna.. ad iwqeɛ wa llah uɛlem bi ɛilmi llah …ḍaruri ad negg ijj n littifaqiyya a negg fus g fus akd lfilaḥa, akd wizara n lfilaḥa bac a nenqed ci ḥaja lmewqif n gg iǧan.”

Marra awawřen i da sennej immarsen x ukezzazay (acariḍ) tɣiman d awařen n midden. Min iqqimen d awařen n Tmaziɣt? iqqim drus, drus aṭṭas. War ǧi xseɣ ad zeɣneɣ wenni innan awařen-a sennej, xseɣ ad iniɣ aqa din awařen n Tmaziɣt qqimen ad zzeɣřen (weqqḥen) tfuct.

Di tidett, aqa din awařen war ǧin di Tmaziɣt minzi war qqinen ca ɣar tusna nnes. Di tegnatin-a, ad ten nejj amenni niɣ ad nurzu ad d-nejj awařen d imaynuten (neologie). Da swadday ad idareɣ drus n wawařen i iǧan di Tmaziɣt, waxxa amenni ntegg deg wemcan nsen awařen n midden. S manaya xseɣ ad iniɣ s weḍfar n tiɣit n midden mani ɣa negg tiɣit nneɣ? Mařa neḍfar tiɣit nneɣ xenni ad taff tsekfasen i yinni iqqaren aqa Tmaziɣt war teǧi d tutlayt nni ibedden x iḍaren nnes.

Awařen n Tmaziɣt awařen n taɛrabt di Tmaziɣt

amzil/amziř aḥeddad (imziřen=iḥeddaden)

anebdu/tafsit arbiɛ

abduz bit-lma

abra/ibrawen řeqfar/řeqfur

afran lixtiyyar

agaraw lmuḥiṭ (agaraw n watlas, lmuḥiṭ l-aṭlasi)

agellid lmalik

ageldan lmuluk

agerruj (igerwaj) řkenz, řeknuz

acengu řeɛdu (azenǧu-izenǧa, Touareg)

aɣiř jjehd

s uɣiř b-ssif/ s jjehd

s uyen/s uyenni ɛla xaṭer

aɣřif lwizara

aneɣřaf lwazir

anersam lḥellaq, aḥeffaf (Ar.)

agmam lḥeyy

akud řweqt

amqun ittiḥad (confederatie)

amettar ṭṭařeb

amezray lmu’arrix

amezruy ttarix

amsaggur cahriyyen (am s ayur)

amsas yawmiyyen (am s ass)

amsugʷas sanawiyyen (am ass deg wass, kuř ɛam)

abaran lbabbaɣaa’

acercur cellalat

addad lḥala

adday qel (minimum)

addud lmewqif

adeg/ideggen amcan/imucan

aferci řḥimeẓ

afran řixḍaret

agdud/aydud cceɛb

agermam/ayermam buḥayra

agemmar asiyyaḍ (igamer/iymar)

agennay axeyyaḍ

agenzu mutaxallif

agenjuj řeḥřeq

aggař lmuqaṭaɛa (boycott)

agmam lḥiyy (akwartir)

agni/igna lmuckil/lmacakil (tiɛenkrifin)

ajris/agris ṣqiɛ

aqzin/aydi aqṭuṭ/qṭuṭa!

anemsar rciɣeḍ n wanzaren (řkiɣeḍ n wensar)

aǧi (alli) řmux (alleɣ/illaɣen)

amadaf lwuṣul (imadafen/arrivals)

amadar/imadaren zi ssensřet (ssulala)

amaraw/imarawen řjedd/řejdud

tagrest/tajrest řmecta/ccetwa

amaris/amwan řexrif

amawař lmunjid

arradyu ameṭṭaf

amezɣan ameɣrabi

almad/ařmad/alemmud tteɛlim

amzenzu atijari

amẓiw lɣul

tamẓa lɣula

anemẓaw (igga am) řweḥc (= d anemẓaw)

amɣim řkursi

amtawi littifaq

ayer ɛelleq

ayem kebb, fareɣ, ferreɣ

amazuf (ezzef) aɛaryan, d aɛayan

anaraǧ ajjar

azduɣ lmaḥal

tmarnit zyada

tidett lḥaqiqa

tamesmunt ljemɛiyya

timesniyin lmuwaṣalat

tamettant řmewt

taxxamt n tnezzawt lɣurfa ttijariya

x uɣezdis ila jaanib

izmer imken, iqdar

iyzem ijaḥ (ijarḥ)

iẓẓed iḥri

izɣeř iḥma, (sezɣeř-siḥma)

tasusmi skat

gnu xeyyeḍ

tazraft afenjar n teḥrirt, (tazlaft n traxt tuɣa teggen dayes aɣi issenden

taydurt marmita

tangult/tinuggʷal tarta

tifrit taḥfurt

tisit řemrayet

muzzur/imuzzuren ɣurḍu(gordo)aqebbuz-iqebbuzen

miẓa/imiẓan/iẓa idqeř/dqeř

ucci lmakla

azeqqa lehri

řweqt azmez, akud

tiɣawsiwin lmasa’ill

taqlalt? ineɣ n řeḥřeq (huig/uvula)

takasit řwart

andrar/annar lmelɛeb/ (andrar n tcamma)

aṭṭas, abaru xar-rebbi

izdeg iṣfa

seřmed sɛellem

tizemmar lqudra

Awařen s Tmaziɣt Awařen n Tefransist

affar lgazon

amarwas lekredi (credit)

amesnay acifur (chauffeur)

amesni transport

timesniyyin lmuwaṣalat

timezrarin lmakiyaj

amsegdař lkask (le casque)

anarad lavabo (el fregadero)

agnir-ayennir Lkuloir

Awařen s Tmaziɣt Awařen n Tseppanyut

Amnay caballero

Anaẓur artista

Amzenzu amarkanti

anggaf azma (asma)

areg, arrag (arr+egg) wardi (orden)

timesḍawt/timesḍiwt subasta

tafrit krema (crema)

tangult/tinuggʷal tarta

Annay aneggaru, din ca n wawařen n Tmaziɣt qqaren ten inni issawařen iḍa taɛrabt, din awařen s taɛrabt qqaren ten inni issawařen iḍa Tmaziɣt, amecnaw: asarut/tasarut (řmeftaḥ). S umarni, din awařen s Tmaziɣt daysen assar, iwdan war ten sseqdacen (gebruiken) di tudart nsen; amc nniɣ sennej twaggen i wezɣeř (aweqqeḥ) n tfuct! amecnaw tafuɣalt (= smal gebied), afuɣal (plateau), afɣuř (abuhaři niɣ ijj iqfeř), imzuren (iɣurḍuten). Manaya ixs ad yini aqa Tmaziɣt- s wawařen nnes- ɣares agdaz (zelfvoorziening) deg wazzay n tesnilsit. Waxxa iqqim aṭṭas n tennayin di tusna ‘n wawařen i ggur ad weddaren’, ad asent negg adeg deg wemsawaḍ nneḍni.

1 Niɣ amecnaw:

Min tfurrujed? Tfurujeɣ gi lmuselsel n baaiɛatu lward!

Logika n wawařen di Tmaziɣt

Mohamed Essanoussi — Tue, 20 Mar 2012 13:07:17 +0000

Ass-a ad nẓar tiɣit d tmusni n Imaziɣen deg iyyar n tusna d uxarreṣ di tseɣnawt (uitvinding) n wawařen. Nec war ẓriɣ ca n yiřes n midden iḍfar logica deg wesfruri n umawař amecnaw min imẓaren di tutlayt n Tmaziɣt. Mařa nḥuz areṭṭař n wawařen x midden imřadasen (-amec tessnem war iǧi sennej i wudem n tmurt ca n tutlayt teqqur-) ad naff marra awařen n Tmaziɣt qqnen ɣar wazzay n temkussna (semantisch): kuř targalt (medeklinker) teqqen ɣar wazzay n logica, arni xafes afsar d waẓri n wawaren amecnaw amezruy, amezgun, ameẓyan, ameẓẓul (= logica), amezrar; ntaff ɛawed deg umawař itwasrebzen amecnaw ‘tinufra/tiqnufra’, awař-a dayes tnayen n wawařen: qqen+ffar, qqen tiṭṭawin uca ffar. řexxu din wi das iqqaren ‘qac-qac’ (cache-cache). Ijj war izemmar ad iqqen tiṭṭawin x tiɣit yuǧɣen di twennaḍt n tseɣnawt n umsawaḍ. Acrac n tiɣit d logica ɣar Imaziɣen ntaff it deg umawař n tagant (landschap) amecnaw ‘akeffif n wuccen’, ‘akeffif n wuday’, ‘tazart n wuccen’, ‘akeffif n weqzin’ (paddestoel). ntaff ɛawed nzemmar ad nini s Tmaziɣt aqa ‘aryaz-a d aɣyuř’, tzemmared ad tinid ɛawed aqa ‘aɣyuř-a d aryaz’! Ntaff ɛawed tiɣit-a deg wawařen i war nzemmar ad nẓar; ntessen iten s wallaɣ (aǧi, alli,), amecnaw mammec ɣa nẓar da swadday aked wawař n [wadaf d waduf], niɣ ak tawařin n [gz, rgz, argaz d um-gzu]. S wesquḍeḍ n wawař (kortom), kuř awař ɣares amezruy nnes, kuř aẓwar ɣares logica nnes, kuř ijj icarc aked wi iǧan nnes. Maca mařa nus-d ɣar tidett, azzay-a n tarezzut x logica n wawařen dayes aṭṭas n weḥraǧaḍ sminzi ijj mařa war issin iřsawen n tmaziɣin nneɣni ad yekk x uzeǧif d iḍaren! War ntettu ca aqa din awařen msebḍan zi tmurt ɣar tenneɣni, s drus niɣ s waṭṭas, amecnaw: ikkunzer/iffunzer/iwwunzer, niɣ aqřab n wawař (metathese) arnan/annar/andrar, susef/sufes; nniḍen/nninaḍ, awraɣ/arwaɣ, ɣmi/mɣi, Din awařen n tmaziɣt, ijj ad ten isseɣři, ijj war ten issɣeǧi amecnaw mařa tennid ‘asekkum’ (aryaz i war izemmaren ad yegg ca aked temɣart), niɣ timellalin di tmurt n Tunes (Chenini-Douiret, Matmata, Sened) war iǧi axmi t tennid di Arrif. Ɛawed di Arrif aqa din imucan? war tzemared ad tinid nanna (= tante), maca qqarent deg imucan nneɣni amecnaw di dzayar mani ɛawed war tzemmared ad tinid awtem!

Ad nebda s weẓwar n [d.f]: adef, aduf, adifen (= merg). Aduf itiři ɣar daxeř n iɣes, (yudef deg iɣes, d řmux/aǧi n iɣes); zeg weẓwar n [d.f] nzemmar ad naff tadunt, nettat tadunt tudef jar weysum d teřmect. Aẓwar n [d.f] nzemmar ɛawed ad dayes naff ‘taduft/tifuda’ (= slagorde); fad, afud….

Řexxu ad nẓar aẓwar n [ll], aẓwar-a nzemmar ad zzayes negg ‘ili’ (iři), ‘illa’ (iǧa), ‘ali’ (aři) (hoogte), ‘ellu’ (icna=lullu, tlulluct), ‘m-lell’ (mřeř, cemřeř), ‘ul’ (ddinamu n tudart); ‘illu’ (free-tiřelli), ‘el’ (bezitten), ‘illi’ (=iǧi). Nzemmar ɛawed ad zzayes negg ‘Fel’ (fellawen) ‘el’ = annaj/řuɛřa. Nzemmar ad zzayes negg uřa d ‘awař’ (aw-al).

Ad nemmuṭṭi ɣar ijj n wawař nneɣni. Aẓwar n [m], ntaff dayes ‘imi’ ‘imawen’, ixs ad yini aqemmu/iqemmumen (snavel) di Tmaziɣt n iḍa, (imi n ifri = ingaan van de grot). Tma (tama), tamawin (tmawin), nzemmar ad zzayes d nessufeɣ: tma n iɣzar. Aẓwař n wawař n [m], ntaff it deg iřsawern n irumiyen: me (latijn), me, moi (frans), m, (I am) (keltische1). Ntaff ɛawed deg weẓwar n {m}: uma, ye-mma, ult-ma, is-ma.

Řexxu ad neɣza deg weẓwar n [m.d], med: amed-ukel, mid-den (man), argaz (# man) rgez=spring; amed-dur, amed-yaz, amed=ɣař. Di Tmaziɣt n far-zic ntaff dayes awař n ‘medikina’: med = man, kan = kunst/fabriceren = ‘kunst van man’, ntaff ɛawed tudsin (adas) jar iwdan d imdan d midden, marra iqqen ɣar weẓwar n [m.d].

Aẓwar n {M.N} nzemmar ad zzayes d nekkes awařen amecnaw: mun, atmun, amin (amin war iǧi ca d taɛrabt, awař ikke-d zi ‘amun’: arebbi n tfuct d uṣemmiḍ d umensif ɣar Imiṣriyen n zic. Qaɛ awařen ay da settfeɣ qqnen ijj ɣar wenneɣni, aqa ayen sadu tiři n ijj n weẓwar.

[a.r], [a.ri], ‘ara’ (= embryo/pasgeboren) arr, arra, arr niɣ ‘arra-unuri’; ‘ara n (ř)eḥram’, atarras = ‘at-arra-s’. Ntaff dayes ɛawed: arra (akte), arra n řemrac/nnikaḥ, arra n tmeɣra (akte van huwelijk), arra n tmenziwt (akte van verkoop).

Zeg iẓewran i itarwen aṭṭas di Tmaziɣt, aẓwar n [f]. Min xseɣ ad iniɣ, aqa aẓwar n [f] nzemmar ad ayes naff ‘aff’, ‘twafit’, ‘afer’, ‘ifriwen’. Ntaff it awed iqqen niɣ itwaserbez aked wawařen nneɣni amecnaw, ‘afeg’, ixs ad yini , inni iteggen ifriwen ṭṭawen sminzi awař ‘afeg’ di Tmaziɣt n zic tuɣa qqarent i wenni iṭṭawen. Awař n ‘afeg’ di Tmaziɣt n zic ixs ad yini ‘ḍu’; afeg imun dayes af+egg = egg s wafar, niɣ egg s wafriwen.

[z.r]: izzar, izwar, ẓar, azirar, azzeř, tazermummect, taziri (waxxa tallest tzemmared ad tzared).

[ḥ]: aḥarbiḍ, aḥerḥur, aḥemmum, aḥannay, aḥecmuḍ (irden),

[x]: axarriq, ixarriqen, axrur, axna, xixxi, ixxan, axenzur, xenẓer, ect…

Řexxu ad newc cwayt n wakud i weẓwar n [q]: ḥřaḥař marra min iǧan d aneqsi niɣ teffeɣ it tcuni niɣ d iba (negatief) ntaff dayes [aq-] amecnaw: aqeyyuɛ (bu-qeyyuɛ) (aqerruɛ, aqerru, aqerruy), aqezzuɛ, aqennin, (aqninni war iǧi d tmaziɣt), aqella.., aqejdaḥ, aqeyḍar, aquḍaḍ, aqebbuz, aqebqab, aqennuz, aqeddac, aqejjeɛ, aqzin (aqzun), aqeccar, aqedmar, aqelluc. {Aq-} am dayid yiwi bu itran war iqqin ca ɣar aq/aqa/aqqa sminzi aẓwar nsen amezwaru ikked zi {aql-} amecnaw {aql-ac}uca ideweř ɣar uneggaru {aqqa=c}niɣ aqa-c. Mařa nedweř ɣar tmaziɣin n midden, ntaff ɣarsen awařen amecnaw agemmum (aqemmum= grote mond!), tagemmunt (taqemmunt), agnunni (aqnunni), asegnunni (aseqnunni). S manya ntessen aqa aẓwar n [q] i iǧan deg ‘aqemmum’, ‘aqejjeɛ’…war qqinen ca ɣar umawař n [aqa-aQa].

Řexxu ad nemmuṭṭi ɣar umawařen n umarnu (= bijwoorden), ad nisi tnayen n imarnuten: aṭṭas d drus, amec twařam daysen [as d s], [aṭṭ as] [dru-s]; ass di Tmaziɣt taqdint tuɣa qqarent i tfuct, ɛad rux ntaff awař n ‘ass’ deg wawařen amencanw: asammar, sammar, din imucan qqaren asen ‘isummar’, neqqar as ɛawed: ruḥ ad tessummared’, ad tessummared tfuct. Aṭṭas d drus mtawen jarasen s wawař n tfuct i daysen innuffaren. Ass ntaff it ɛawed deg imawařen-a: ass-mmiḍ (ṣṣ!!), ass-ignu, , assmaḍ (apium), assam. Amawař iḍa/iḍu idweř d assa. Ad nesqudeḍ awař, aṭṭ-ass itwagg s tfuct, s tfawt (tfuct ttic tfawt). Aṭṭas d drus mtawan ijj ɣar wenneɣni, mařa nurzu deg iřsawen n midden war ntiff ca řadas jar aṭṭas d drus: Tafransist: [Peu/beaucoup], tagřanzect: [few, lot], taɛrabt: [qalil, Katir], latin [parum, multo] basque [txiki, azkos].

[d.l]: (deř): naff it di: ait si-dal; deř umac! sdeř, tyaẓit tesdeř, deg weẓwar ḥřaḥař d ijj ntaff: [d.r] amecnaw: ddar, addar, taddart, adar, adrar….

ad nemmuṭṭi ɣar wawařen n tzemmar, [..z]: marra mani iǧa weẓwar n [z] ntaff daysen acrac n lmeɛna n tzemmar amecnaw: mrz, bbz, řbez, ffz, cmez,ɣez, ddez, krez (carz, crez). Ad nexzar ɛawed [z…] ntaff daysen: zdem, zger (qḍeɛ), zɣer, erẓ. Deg iyyar d ijj ntaff aẓwar n [.z.] dayes: gzem (yzem, ařegzim!). Aẓwar n [r.z] ntaff dayes: arz, eɣz, marz, ca n wawařen daysen tnayen n twařatin azwař n [z] amecnaw azduz, ayezzim….. Tɣimant aṭṭas n tmesřayin ay di itwaxess tarezzut, ad tent nejj i twařat nneɣni.

Imaziɣen tidaren ca n wawařen xmi ssawaren ak niɣ x řmař amecnaw ‘bu-nif’ niɣ xmi ssarwaten ifeǧaḥen, ssawařen taɛrabt aked yeɣyař; ɣar wakud n wecraz ntesřa yasen qqaren ‘ɛellem nican’, ‘ṭarref’, ‘ṭleɛ’, ‘nzel, u xmi tawyen iɣyař ad asen ggen ticeḍyin, ntesřa ɛawed qqaren ‘rfed’. Manaya war ixs ca ad yini aqa Imaziɣen war tuɣa ɣarsen ca awařen i zi ɣa ssiwřen ak řmař, sminzi mařa nedweř ɣar umezruy n wawařen n taɛrabt ntaff aṭṭas n wawařen i d areḍřen x Imaziɣen amecnaw ‘llisan’, ksint waɛraben zi Tmaziɣt taqdint ‘iles’, ‘tafsir’ (afsar di Tmaziɣt), ntaff ɛawed [s] n Tmaziɣt (arss, s+arss, ɣar, s+ɣar, ḍar, s+ḍar) isint waɛraben sseymen zzayes awařen nsen amecnaw mařa nisi ‘kana’ uca immarni ɣares [s]= s+kana=sakana (izdeɣ). Uřa d [m] ay itmarenyen ɣar wawařen n Tmaziɣt amecnaw ẓar, mara narni ɣares [m] iddakkʷař m-ẓar, im-ẓar, amecnaw ‘neɣ’ iddakkʷař m-neɣ, manaya isint waɛraben u ntaff it deg wawařen nsen amecnaw ‘dahaba’ ‘m+adhab’, katab, m-aktab!. Ḥuma ad tenɣeḍ (anɣaḍ, inɣeḍ) řefhamet aked logica n wawařen di Tmaziɣt, tzemmarem ad tessijjem x wadeg n internet: ‘aserbez n wawař’:http://www.amazigh.nl/2012/02/aserbez-n-wawar,niɣ x ‘tamkerra n tutlayt’.

1 “…before the arrival of Celtic or Beltic tribes, these islands were populated by people, who spoke languages or dialects which, from the point of view of E.Lewy’s typology could be described as Hamito-Semitic, languages not necessarily connected with but similar type as Berber and Egyptian..” Wagner, H., 1987, “The Celtic invasions of Ireland and Great Britain: Facts and Theories, pp:19-20.